මධුරා සූත්‍රය පුද්ගලයෙකුගේ උසස් හෝ පහත් බව තීරණය වන්නේ උපතින් නොව ක්‍රියාවෙන් බව පැහැදිලි කරයි.

මධුරා සූත්‍රය යනු මධුරා නගරයේ ගුන්දා වනයේ වැඩ සිටි ආයුෂ්මත් මහා කච්චාන හිමියන් සහ අවන්තිපුත්‍ර රජු අතර ඇති වූ ඓතිහාසික සංවාදයක් විස්තර කෙරෙන දේශනාවකි . මෙම සූත්‍රයේ අන්තර්ගතය පිළිබඳ කෙටි හැඳින්වීමක් පහත පරිදි දැක්විය හැක: බ්‍රාහ්මණ මතවාදයට අභියෝග කිරීම: එකල සමාජයේ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් ප්‍රචලිත කර තිබූ මතය වූයේ, ඔවුන් පමණක් ශ්‍රේෂ්ඨ බවත්, පිරිසිදු බවත්, මහා බ්‍රහ්මයාගේ මුඛයෙන් හා ළයෙන් උපන් දරුවන් බවත්ය . අවන්තිපුත්‍ර රජු විසින් මෙම වර්ණ (කුල) භේදය පිළිබඳව කච්චාන හිමියන්ගෙන් ප්‍රශ්න කරනු ලබයි . ධනය සහ ක්‍රියාව පදනම් කරගත් විග්‍රහය: බමුණන්ගේ මෙම මතය ඛණ්ඩනය කරන කච්චාන හිමියන්, කුලය කුමක් වුවත් ධනය ඇති අයට සහ යහපත් ක්‍රියා කරන අයට සමාජයේ ගෞරව ලැබෙන බව පෙන්වා දෙයි . එසේම, අයහපත් ක්‍රියා කරන පුද්ගලයෙකු කුමන කුලයකට අයත් වුවද ඔහුට දඬුවම් විඳීමට සිදුවන බව උන්වහන්සේ පැහැදිලි කරති . උපත නොව ක්‍රියාව වැදගත් බව: මෙම සූත්‍රය හරහා බෞද්ධ දෘෂ්ටි කෝණයෙන් සැබෑ සමානාත්මතාවය කුමක්ද යන්න විග්‍රහ කෙරෙන අතර, පුද්ගලයෙකුගේ තත්ත්වය තීරණය වන්නේ ඔහුගේ උපතින් (කුලයෙන්) නොව ක්‍රියාවෙන් බව අවධාරණය කෙරේ . මෙම සත්‍යය මැනවින් අවබෝධ කරගන්නා අවන්තිපුත්‍ර රජු, අවසානයේදී ත්‍රිවිධ රත්නය සරණ යාමෙන් මෙම සූත්‍ර දේශනාව නිමාවට පත්වේ .