ඒරකපත්ත නාගරාජයා

එරාපත්ත නාගරාජයා යනු කාශ්‍යප බුදුන්ගේ කාලයේ වැඩවිසූ භික්ෂුවකි. එරබදු (එරාපත්ත) ගසක කොළයක් කැඩීමේ සුළු වරදක් (පසුතැවිල්ලක්) හේතුවෙන් ඔහු ඊළඟ භවයේදී නාගයෙකු වී උපත ලැබීය. පසුව ඔහු ගෞතම බුදුන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ බව දැන උන්වහන්සේ සොයා ගියේය. දියණියගේ සම්බන්ධය සහ ගාථාවකින් ඇසූ ප්‍රශ්න: නාගයෙකු ලෙස ඉපිද වසර දහස් ගණනක් ගතවීමෙන් පසු, ලොව සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් පහළ වී දැයි දැනගැනීම සඳහා ඔහු තම දියණිය ලවා ගාථාවක් මගින් ප්‍රශ්න 4ක් ඉදිරිපත් කළේය. එම ප්‍රශ්න වන්නේ: සැබෑ අධිපතියා යනු කවුද? කෙලෙස් දූවිලිවලින් වැසුණු රජු යනු කවුද? කෙලෙස් දූවිලිවලින් තොර වන්නේ කෙසේද? බාලයා (මෝඩයා) යනු කවුද? උත්තර තරුණයාගේ සම්බන්ධය සහ බුදුන් වහන්සේගේ පිළිතුරු: බුදුන් වහන්සේ මෙම ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු 'උත්තර' නම් තරුණයාට උගන්වා, නාග මානවිකාව අසන ප්‍රශ්නවලට ගොස් පිළිතුරු දෙන ලෙස ඔහුට උපදෙස් දුන් සේක. බුදුන් වහන්සේ ලබා දුන් පිළිතුරු (දහම් පණිවිඩය) වූයේ; තම ඉඳුරන් දමනය කළ තැනැත්තා සැබෑ අධිපතියා බවත්, කෙලෙස්වලට ඇලුණු තැනැත්තා දූවිලිවලින් වැසුණු රජු බවත්, රාගාදී කෙලෙස්වලින් මිදීමෙන් දූවිලිවලින් තොර විය හැකි බවත්, කෙලෙස්වලට දැඩිව ඇලී කටයුතු කරන තැනැත්තා බාලයා බවත් ය. උත්තර තරුණයා විසින් නාග මානවිකාවට මෙම පිළිතුරු ලබා දෙන ලදී. බුදුන් හමුවූ පසු වූ දේ සහ මනුෂ්‍ය ආත්මයක් ලැබීමට දුන් උපදෙස්: උත්තර තරුණයා දුන් පිළිතුරු ඇසීමෙන් පසු, බුදුන් වහන්සේ වැඩසිටින බව අවබෝධ කරගත් එරාපත්ත නාගරාජයා එහි ගොස් ධර්මය ශ්‍රවණය කළේය. තිරිසන් ආත්මයක් ලබා සිටි බැවින් ඔහුට එහිදී මාර්ගඵල ලැබීමට නොහැකි විය. බාහිර බෞද්ධ සාහිත්‍යයට අනුව, තමාට නැවත මනුෂ්‍ය ආත්මයක් ලබාගෙන මෙම තිරිසන් යෝනියෙන් මිදීමට කුමක් කළ යුතුදැයි ඇසූ විට, උපෝසථ ශීලය (පෝය දිනවල අටසිල්) රකින ලෙස බුදුන් වහන්සේ ඔහුට උපදෙස් දුන් බව පැවසේ. වෙනත් බෞද්ධ කතා: එරාපත්ත නාගරාජයාගේ මෙම කතා පුවත බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ ප්‍රධාන වශයෙන්ම හමුවන්නේ ධම්මපදට්ඨකථාවෙහි (ධම්මපදයේ බුද්ධ වර්ගයේ කතාවක් ලෙස) ය. සතර ඕඝයෙන් එතෙර වීම: අපගේ පෙර සාකච්ඡාවේ විස්තර කළ පරිදි කාම, භව, දිට්ඨි සහ අවිජ්ජා යන සතර ඕඝයන්ගෙන් හෙවත් සැඩ පහරවලින් එතෙර වී නිවන් අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කර ඇත්තේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය අනුගමනය කිරීමයි.