Vol.351 | វិថីចិត្ត គឺជាផ្លូវនៃការកើតឡើងនៃមនោវិញ្ញាណ | លោកគ្រូធម្មាចារ្យ អុឹម រ៉ៃយ៉ា

Vol.351 | វិថីចិត្ត គឺជាផ្លូវនៃការកើតឡើងនៃមនោវិញ្ញាណ | លោកគ្រូធម្មាចារ្យ អុឹម រ៉ៃយ៉ា នៅក្នុងព្រះអភិធម្ម «វិថីចិត្ត» (អានថា វិ-ថី-ចិត) មានន័យថា ផ្លូវនៃចិត្ត ឬលំដាប់លំដោយនៃការកើតរលត់នៃចិត្ត ដែលដំណើរការទៅតាមលំដាប់ជាក់លាក់មួយ នៅពេលមានអារម្មណ៍ (រូប សំឡេង ក្លិន រស ផោដ្ឋព្វៈ ឬធម្មារម្មណ៍) មកខ្ទប់ទង្គិចនឹងទ្វារណាមួយ (ភ្នែក ត្រចៀក ច្រមុះ អណ្តាត កាយ ឬចិត្ត)។ ធម្មតាចិត្តរបស់សត្វលោកកើតរលត់លឿនបំផុត។ នៅពេលគ្មានអារម្មណ៍ខាងក្រៅមកប៉ះទង្គិច ចិត្តនឹងស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាព «ភវង្គចិត្ត» (ចិត្តដែលរក្សាខ្សែជីវិត)។ ប៉ុន្តែ កាលណាមានអារម្មណ៍ណាមួយលេចឡើង ភវង្គចិត្តនឹងញាប់ញ័រហើយដាច់ទៅ ជំនួសមកវិញនូវ «វិថីចិត្ត» ដើម្បីទទួលដឹង និងវិនិច្ឆ័យអារម្មណ៍នោះ។ ជាឧទាហរណ៍ ក្នុង បញ្ចទ្វារវិថី (វិថីចិត្តតាមផ្លូវភ្នែក ត្រចៀក ច្រមុះ អណ្តាត កាយ) ដំណើរការនៃចិត្តត្រូវឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលជាលំដាប់ដូចជា៖ បញ្ចទ្វារាវជ្ជនៈ៖ ចិត្តដែលងាកទៅរកអារម្មណ៍ថ្មី។ វិញ្ញាណ (ដូចជា ចក្ខុវិញ្ញាណ)៖ ចិត្តដែលដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍ (ការឃើញ)។ សម្បដិច្ឆន្នៈ៖ ចិត្តដែលទទួលអារម្មណ៍បន្ត។ សន្តីរណៈ៖ ចិត្តដែលពិចារណាអារម្មណ៍។ វោដ្ឋព្វនៈ៖ ចិត្តដែលកាត់សេចក្តី ឬសម្រេចលើអារម្មណ៍នោះ។ ជវនៈ៖ ចិត្តដែលសោយអារម្មណ៍ (ជាកន្លែងដែលបង្កើតបុណ្យ ឬបាប ពោលគឺកុសល ឬអកុសល ចំនួន ៧ ខណៈចិត្ត)។ តទាលម្ពណៈ៖ ចិត្តដែលកត់ចំណាំអារម្មណ៍បន្តបន្តិច រួចក៏ធ្លាក់ចុះទៅកាន់ភវង្គចិត្តវិញ។ សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ វិថីចិត្ត គឺជាយន្តការធម្មជាតិដ៏ល្អិតល្អន់ក្នុងព្រះអភិធម្ម ដែលបង្ហាញថា ចិត្តមិនមែនជាតួខ្លួនថេរ ឬព្រលឹងដែលនៅអចិន្ត្រៃយ៍នោះទេ តែវាជាលំហូរនៃសភាវៈដឹង ដែលកើតរលត់បន្តបន្ទាប់គ្នាជាខ្សែសង្វាក់ ទៅតាមហេតុនិងបច្ច័យ គ្មានអ្នកណាអាចបង្ខំ ឬបញ្ជាបានឡើយ។