Vol.358 | របៀបវិនិច្ឆ័យអង្គរបស់សីល ដើម្បីដឹងថា ដាច់សីល ឬ មិនដាច់ | លោកគ្រូ ធម្មាចារ្យ អុឹម រ៉ៃយ៉ា

Vol.358 | របៀបវិនិច្ឆ័យអង្គរបស់សីល ដើម្បីដឹងថា ដាច់សីល ឬ មិនដាច់ | លោកគ្រូ ធម្មាចារ្យ អុឹម រ៉ៃយ៉ា អង្គនៃការវិនិច្ឆ័យសីលនីមួយៗ ១. បាណាតិបាតា វេរមណី (វៀរចាកការសម្លាប់សត្វ) មានអង្គ ៥ គឺ៖ បាណោ៖ សត្វមានជីវិត។ បាណសញ្ញិតា៖ ដឹងថាដឹងថាសត្វមានជីវិត។ វធកចិត្តំ៖ មានចិត្តគិតនឹងសម្លាប់។ ឧបក្កមោ៖ ព្យាយាមសម្លាប់ (ធ្វើសកម្មភាព)។ តេន មរណំ៖ សត្វស្លាប់ដោយការព្យាយាមនោះ។ ២. អទិន្នាទានា វេរមណី (វៀរចាកការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ) មានអង្គ ៥ គឺ៖ បរបរិគ្គហិតំ៖ ទ្រព្យមានម្ចាស់គេហួងហែង។ បរបរិគ្គហិតសញ្ញិតា៖ ដឹងថាទ្រព្យមានម្ចាស់គេហួងហែង។ ថេយ្យចិត្តំ៖ មានចិត្តគិតនឹងលួច។ ឧបក្កមោ៖ ព្យាយាមលួច (ធ្វើសកម្មភាព)។ ឋានាចាវនំ៖ បានកម្រើកទ្រព្យនោះចាកចេញពីកន្លែងដើម។ ៣. អព្រហ្មចរិយា វេរមណី (វៀរចាកការសេពមេថុនធម្ម/ការប្រព្រឹត្តមិនប្រសើរ) សម្គាល់៖ សម្រាប់សីល ៥ គឺ «កាមេសុមិច្ឆាចារា» (វៀរចាកការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម) តែសម្រាប់សីល ៨ គឺប្តូរមកជា «អព្រហ្មចរិយា» គឺហាមដាច់ខាតការរួមរក្សសង្វាស សូម្បីតែជាមួយប្ដីឬប្រពន្ធខ្លួនឯង។ មានអង្គ ៤ គឺ៖ សេវនចិត្តំ៖ មានចិត្តគិតនឹងសេពមេថុនធម្ម។ មគ្គេន មគ្គប្បដិបាទនំ៖ ការញ៉ាំងមគ្គ (អវយវៈភេទ) ឲ្យចូលទៅក្នុងមគ្គ។ មគ្គបដិគ្គហណំ៖ ការប៉ះពាល់គ្នានៃមគ្គនិងមគ្គ។ តស្ស អស្សាទនំ៖ ការត្រេកអរក្នុងការប៉ះពាល់នោះ។ ៤. មុសាវាទា វេរមណី (វៀរចាកការនិយាយកុហក) មានអង្គ ៤ គឺ៖ អតថំ វត្ថុ៖ រឿងមិនពិត។ វិសំវាទនចិត្តំ៖ មានចិត្តគិតនឹងនិយាយកុហក (បោកប្រាស់)។ ឧបក្កមោ៖ ព្យាយាមនិយាយ ឬធ្វើសញ្ញាឲ្យគេយល់ខុស។ បរសំ វិជាននំ៖ អ្នកដទៃដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនោះ។ ៥. សុរាមេរយមជ្ជប្បមាទដ្ឋានា វេរមណី (វៀរចាកការសេពគ្រឿងស្រវឹង) មានអង្គ ៤ គឺ៖ មជ្ជនីយវត្ថុ៖ ទឹកស្រវឹង (ស្រា ឬគ្រឿងញៀនផ្សេងៗ)។ បាតុកម្យតាចិត្តំ៖ មានចិត្តគិតនឹងផឹក ឬសេព។ ឧបក្កមោ៖ ព្យាយាមផឹក ឬសេព។ តជ្ជនីយភោជនំ៖ ទឹកស្រវឹងនោះបានជ្រាបចូលហួសកុ្រត (បំពង់ក) ទៅ។ ៦. វិកាលភោជនា វេរមណី (វៀរចាកការបរិភោគអាហារក្នុងពេលវិកាល) ពេលវិកាល គឺគិតចាប់ពីពេលថ្ងៃត្រង់ (ថ្ងៃត្រង់ចំក្បាល) រហូតដល់ ارុណរះ (ព្រះអាទិត្យរះនៃថ្ងៃថ្មី)។ មានអង្គ ៤ គឺ៖ វិកាលោ៖ ពេលខុសខ្នាត (ចាប់ពីថ្ងៃត្រង់ទៅ)។ យាវកាលិកំ៖ របស់ដែលគួរទំពារស៊ី ក្នុងកាលកំណត់ (អាហារ បាយ នំ...)។ អជ្ឈោហារណោ៖ ព្យាយាមលេបចូលទៅ។ អនបារាធោ៖ មិនមានរោគ (មិនមែនជាការសេពព្រោះឈឺដែលត្រូវអាស្រ័យថ្នាំ)។ ៧. នច្ចគីតវាទិតវិសូកទស្សនមាលាគន្ធវិលេបនធារណមណ្ឌនវិភូសនដ្ឋានា វេរមណី (វៀរចាកការរាំ ច្រៀង ប្រគំ តន្ត្រី មើលល្បែងរបាំ និងការតុបតែងកាយដោយផ្កាកម្រង គ្រឿងក្រអូប គ្រឿងលាបពណ៌) សីលនេះបែងចែកជា ២ ផ្នែកធំៗ ប៉ុន្តែរួមចូលជាសីលមួយ條៖ ភាគទី១ (មើល/ស្តាប់/លេង)៖ រាំ, ច្រៀង, ប្រគំ, មើលល្បែងរបាំ (មានអង្គ ៣៖ វត្ថុនោះជាសត្រូវដល់កុសលធម៌, មានចិត្តគិតនឹងទៅមើល/ស្តាប់, បានទៅមើល/ស្តាប់)។ ភាគទី២ (តុបតែងកាយ)៖ ទ្រទ្រង់ផ្កាកម្រង, លាបគ្រឿងក្រអូប, តុបតែងកាយ (មានអង្គ ៣៖ គ្រឿងតុបតែងមានផ្កា ឬគ្រឿងក្រអូបជាដើម, ធ្វើដោយចិត្តចង់ល្អ/ចង់ប្រណីត, បានលាប ឬពាក់គ្រឿងទាំងនោះ)។ ៨. ឧច្ចាសយនមហាសយនា វេរមណី (វៀរចាកការដេកអង្គុយលើទីសេនាសនៈខ្ពស់ហួសប្រមាណ និងទីដេកដ៏ទន់ល្មឿនឆើតឆាយ) ទីដេកខ្ពស់ (ហួសប្រមាណកំណត់របស់ព្រះពុទ្ធ) និងទីដេកដ៏ទន់ល្មឿនពេក ដែលនាំឲ្យកើតកាមរាគ ឬសេចក្តីខ្ជិលច្រអូស។ មានអង្គ ៣ គឺ៖ ឧច្ចាសយនមហាសយនំ៖ ទីដេក អង្គុយ ដ៏ខ្ពស់ និងធំ (មានសំឡីក្រាស់ ឬកម្រាលប៉ាក់ឌិន)។ បរិភោគចិត្តំ៖ មានចិត្តគិតនឹងដេក ឬអង្គុយ។ ឧបក្កមោ៖ ព្យាយាមដេក ឬអង្គុយលើទីនោះ។ សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ ការដាច់សីលណាមួយ លុះត្រាតែគ្រប់អង្គទាំងអស់នៃសីលនោះ។ ប្រសិនបើមិនគ្រប់អង្គទេ ហៅថា «សីលធ្លាយ» ឬ «សីលសៅហ្មង» មិនទាន់ដាច់ទាំងស្រុងឡើយ ប៉ុន្តែធ្វើឲ្យអានិសង្សសីលថយចុះ។