යුද්ධයේ ජයග්‍රාහකයෝ හා පරාජිතයෝ | Ep 78

අමරිකානු-ඊශ්‍රායලය විසින් ඉරානයට පහරදීම් හමුවේ ඉරානයට තවදුරටත් පවතින්නට හැකිනම් යුද්ධයෙ ජයග්‍රාහකයා ඉරානය වන්නේය. යුද්ධය ආරම්බවී සති දෙකක් පසුවී තිබුනද තවමත් ජීවතුන් අතරය. නමුත් ඉරානය ජීවත්ව සිටින කල ජීවත්වෙමින් මරනයට නියම වන්නේ අප වැනි දුප්පත් අසරන රටවල්ය. හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය වසා දමා ලෝකය ගත කරන සෑම දවසක් පාසාම දියුනුවන ලෝකයේ ගෙල සිරකිරීම ක්‍රමානුකුලව උත්සන්න වන්නේය. ඒ හේතුවෙන් ලංකාවේ ආනයන වියදමෙන් 20% වන ඛනිජ තෙල් අපනයන වියදම 25% ඉහලට යාමට නියමිතය. ඒ තුලින් සනිටුහන් වන්නේ රටේ අපනයන වියදම ඩොලර් බිලියනයකින් ඉහලයාමයි. එනම් මසකට අපගේ ඛනිජ තෙල් වියදම ඩොලර් මිලියන 150-200 අතර ප්‍රමානයකින් ඉහල යාමට ඉඩ තිබේ. එසේ ඉහල යන අපනයන වියදම අපගේ වෙළද ශේෂය පුලුල් කරනු ලබයි. එහි ප්‍රතිපලය වන්නේ ආනයන භාන්ඩ මිලදී ගැනීම සදහා ඩොලරයට ඇති ඉල්ලුම ඉහල යාමයි. දැනට සාමාන්‍යයෙන් ඩොලරයේ වටිනාකම 5% කින් ඉහල යන තත්වයක් තුල ඩොලරයක මිල රැදෙන්නේ රු.311 ත් 313 අතර සීමාවකය. නමුත් යුද්ධය මාර්තු අග දක්වා පැවතිය හොත් ඒහේතුවෙන් සිදුවන ඛනිජතෙල් පිරිවැය අධික ලෙස ඉහල යාම නිසා ඩොලරය 330 කට 345 ඉහල යාහැකි අතර ඉන් අනතුරුව පතුලක් නොමැති ප්‍රපාතයකට ඩොලරයට එදිරිව රුපියලේ අගය ඇද වැටීමේ භයානක ප්‍රවනතාවයක් පවතින බව පෙනෙති. මෙම භයානක ප්‍රවනතාවය ඇතිවන්නේ රටේ විදේශ විනිමය ප්‍රේශන ප්‍රමානය සහ සංචාරක ව්‍යාපාරයද, තේ අපනයන ආදායම ඇතුලු අපනයන ආදායමද පහල වැටීම තුලය. සමස්ත බටහිර ආසියාවෙන් සංක්‍රමනික ශ්‍රමිකයන් හරහා රටට ලැබෙන ප්‍රේශන ප්‍රමානය ඩොලර් බිලියන 8.7 කි. මින් 80% මැදපෙරදිග කලාපයෙනි. යුද්ධය තවදුරටත් ඉදිරියට යනවා නම් කෙටි කාලීන බලපෑම වන්නේ 5-10% විදේශ රැකියා විරහිතවීමකි. ඉතා විනාශකාරි තත්වයකදි එය 50% දක්වා ඉහල යෑමේ අවධානමක් පවතී. සංචාරක ව්‍යාපාරයට සිදුවන බලපෑම සිදුවන්නේ ගුවන් ටිකට් පත් වියදම ඉහලයෑම හේතුවෙනි. ඉන්දන මිල ඉහලයෑම ගුවන් ටිකට් පත් මිල 25% දක්වා ඉහල යෑමේ හැකියාවක් පවතී. සංචාරක ව්‍යාපාරයෙන් වාර්ශිකව උපයන ඩොලර් බිලියන 3.2 හා 3.4 පහත වැටීමටත් වාර්ශිකව ඩොලර් බිලියන 4.5 ක ආදයම් ඉලක්කය මග හැරීමටත් ඉඩ තිබේ. තේ අපනයනයෙක් පහර වදින්නේ දකුනේ තේ කර්මාන්තයටය. මැද පෙරදිගට කෙරෙන සමස්ත තේ අපනයනයේ වටිනාකම ඩොලර් බිලියන 1.51කි. අපගේ ප්‍රධාන ගැනුම් කරුවා ඉරාකය වුවද ඉරානයට තේ කිලොග්‍රැම් මිලියන 11.15 අපනයනය කරති. එම නිසා තේ අපනයනයෙන් ලැබෙන සමස්ත ආදායමද පහලට වැටීමේ අවධානමක් පවතී. මෙම සමස්ත ප්‍රවනතාවයන් තුලින් සිදුවන්නේ අපගේ ප්‍රාථමික ශේෂයට හා වෙලද ශේෂයට බරපතල පීඩනයක් ඇතිවීමයි. එසේම ආනයනය කරනු ලබන ආහාර මිල ඉහලයාමේ සම්භාවිතාවය ඉහලය. උදාහරනයකට සීනි කිලෝවක් රු. 275-285 දක්වාද මයිසුර් පරිප්පු කිලෝවක් රු 280 -295 දක්වාද අර්තාපල් කිලෝවක් රු 180-195 දක්වාද ඉහල යෑමේ සම්භාවිතාවක් පවතී. ඩොලරය රුපියල් 313 ක අගයට පත්වු කල රජයට අහාර අපනයනයේදී පමනක් දරන්නට වන අමතර වියදම රුපියල් බිලියන 2.5 පමන වනු ඇත. ඒ අනුව එන්නට නියමිතව තිබෙන්නේ කොවිඩ් වසංගතය හමුවේ අත්දකින්නට වුවාට වඩා දරුනු ආර්ථික අවපාතයකි. මේ හේතුවෙන් අපට උදාවිය හැකි අනතුරු 2 කි. 1. කෙටි කාලීනව ද්‍රවශීලතා අරබුදයක් ඇතිවීමේ අවධානම 2. දිගු කාලීනව මුහුන දෙන්නට වන ව්‍යුහාත්මක ගැලැප්පුම් අර්බුදයයි.