پوکی استخوان؛ بیماری خاموشی که دیر فهمیده می‌شود : دکتر علی جمشیدی‌فرد، فوق تخصص غدد و متابولیسم

پوکی استخوان معمولاً علامت مشخصی ندارد و بسیاری از افراد پس از یک شکستگی از بیماری خود آگاه می‌شوند؛ اما چه کسانی در معرض خطرند؟ سنجش تراکم استخوان چه زمانی لازم است و آیا کلسیم و ویتامین D به‌تنهایی کافی‌اند؟ در این گفت‌وگو با دکتر علی جمشیدی‌فرد، فوق تخصص غدد درون‌ریز و متابولیسم، در بیمارستان عرفان نیایش، درباره عوامل خطر، روش تشخیص، پیشگیری و درمان پوکی استخوان و راه‌های کاهش احتمال شکستگی صحبت می‌کنیم. پوکی استخوان چیست؟ استخوان بافتی زنده است که پیوسته تخریب و بازسازی می‌شود. پوکی استخوان زمانی ایجاد می‌شود که تراکم و کیفیت استخوان کاهش یابد و استخوان‌ها شکننده‌تر شوند. در این شرایط، یک ضربه یا زمین‌خوردن خفیف و گاهی حتی فشارهای معمول مانند خم‌شدن یا بلندکردن جسم می‌تواند باعث شکستگی شود. چرا پوکی استخوان بیماری خاموش نامیده می‌شود؟ کاهش تراکم استخوان معمولاً احساس نمی‌شود و پوکی استخوان در مراحل اولیه درد ندارد. نخستین نشانه ممکن است شکستگی مچ دست، لگن یا مهره‌های ستون فقرات باشد. شکستگی مهره گاهی بدون حادثه واضح رخ می‌دهد و با کمردرد ناگهانی، کاهش قد یا خمیده‌شدن قامت همراه می‌شود. چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟ افزایش سن، یائسگی و کاهش استروژن، سابقه شکستگی با ضربه خفیف، سابقه شکستگی لگن در والدین، وزن پایین، کم‌تحرکی، سیگار، مصرف زیاد الکل و دریافت ناکافی کلسیم، ویتامین D یا پروتئین از عوامل خطر مهم هستند. مصرف طولانی‌مدت کورتون‌ها و بعضی داروهای دیگر نیز خطر را افزایش می‌دهد. پرکاری تیروئید یا پاراتیروئید، کاهش هورمون‌های جنسی، بیماری سلیاک، اختلالات جذب، برخی بیماری‌های کلیوی و کبدی و جراحی‌های چاقی نیز می‌توانند مؤثر باشند. پوکی استخوان فقط بیماری زنان نیست. مردان نیز، به‌ویژه در سنین بالاتر یا در صورت وجود عوامل خطر، ممکن است به پوکی استخوان و شکستگی‌های ناشی از آن مبتلا شوند. پوکی استخوان چگونه تشخیص داده می‌شود؟ روش اصلی تشخیص، سنجش تراکم استخوان با دستگاه DXA یا DEXA است. این آزمایش معمولاً لگن و ستون فقرات را با مقدار کمی اشعه بررسی می‌کند. نتیجه با شاخص T-score گزارش می‌شود و باید همراه با سن، جنس، سابقه شکستگی و شرایط پزشکی تفسیر شود. در زنان یائسه و مردان ۵۰ ساله و بالاتر، T-score برابر یا کمتر از منفی ۲٫۵ معمولاً در محدوده پوکی استخوان قرار می‌گیرد. اعداد بین منفی ۱ و منفی ۲٫۵ کاهش تراکم استخوان یا استئوپنی نامیده می‌شوند؛ اما استئوپنی نیز در صورت همراهی با عوامل خطر می‌تواند به شکستگی منجر شود. پزشک ممکن است از FRAX برای برآورد احتمال شکستگی استفاده کند. شکستگی ناشی از ضربه خفیف نیز اهمیت زیادی دارد و گاهی حتی با T-score بالاتر، درمان را ضروری می‌کند. چه آزمایش‌هایی لازم است؟ بر اساس شرایط بیمار، آزمایش‌هایی مانند کلسیم، ویتامین D، عملکرد کلیه، تیروئید و پاراتیروئید یا بررسی برخی علل ثانویه درخواست می‌شوند. هدف فقط اثبات کاهش تراکم استخوان نیست؛ بلکه باید علت‌های قابل‌درمان نیز شناسایی شوند. چگونه می‌توان از پوکی استخوان و شکستگی پیشگیری کرد؟ تمرین‌های تحمل وزن، تقویت عضلات و تعادل به حفظ استخوان و کاهش خطر سقوط کمک می‌کنند. ورزش باید با سن و سابقه شکستگی متناسب باشد. افراد مبتلا به پوکی استخوان شدید باید پیش از حرکات پرفشار با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کنند. دریافت کافی کلسیم، ویتامین D و پروتئین، ترک سیگار، پرهیز از مصرف زیاد الکل و حفظ وزن مناسب اهمیت دارند. مکمل کلسیم یا ویتامین D باید بر اساس نیاز فرد مصرف شود؛ زیرا مصرف خودسرانه و بیش از حد همیشه مفید نیست و ممکن است عارضه ایجاد کند. پیشگیری از زمین‌خوردن نیز ضروری است. اصلاح دید، بررسی داروهای مؤثر بر تعادل، کفش مناسب، روشنایی کافی و حذف فرش‌های لغزنده می‌توانند احتمال شکستگی را کاهش دهند. پوکی استخوان چگونه درمان می‌شود؟ درمان بر اساس سن، ترا تراکم استخوان، سابقه شکستگی و خطر آینده انتخاب می‌شود. داروهای مختلفی برای کاهش تخریب استخوان یا تحریک استخوان‌سازی وجود دارند و یک دارو برای همه مناسب نیست. داروی پوکی استخوان را خودسرانه شروع یا قطع نکنید. قطع ناگهانی بعضی درمان‌های تزریقی بدون برنامه جایگزین می‌تواند خطر شکستگی مهره‌ها را افزایش دهد. پیگیری درمان ممکن است شامل ارزیابی مصرف صحیح دارو، بررسی عوارض، آزمایش‌های لازم و تکرار سنجش تراکم استخوان در زمان مناسب باشد. اگر پس از زمین‌خوردن خفیف دچار شکستگی شده‌اید، قدتان کاهش یافته، قامتتان خمیده شده، کمردرد ناگهانی دارید، یائسه شده‌اید یا برای مدت طولانی کورتون مصرف می‌کنید، برای ارزیابی خطر پوکی استخوان به پزشک معالج مراجعه کنید. این ویدیو با حضور دکتر علی جمشیدی‌فرد، فوق تخصص غدد درون‌ریز و متابولیسم، در بیمارستان عرفان نیایش تهیه شده است. این برنامه برای افزایش آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه پزشک معالج نیست. برای مشاهده ویدیوهای علمی درباره پوکی استخوان، تیروئید، دیابت و بیماری‌های غدد، کانال را دنبال کنید و زنگوله را بزنید. #پوکی_استخوان #تراکم_استخوان #سنجش_تراکم_استخوان #شکستگی_لگن #یائسگی #کلسیم #ویتامین_D #غدد #دکتر_علی_جمشیدی_فرد #بیمارستان_عرفان_نیایش #دکتر_نیک_پژوه #Osteoporosis #BoneDensity #DXA #FracturePrevention #Menopause #Endocrinology #DrAliJamshidifard #ErfanNiayeshHospital #DrNikpajouh