Wandel met Emilia | Moas en Wetteringpad | Alphen gem. West Maas en Waal, Gelderland | 12 April 2026

'Ontdek het afwisselende buitengebied van Alphen aan de Maas. Wandelen door fruitgaarden, over boerenland en uitgestrekte uiterwaarden.' (klompenpaden.nl) -------------------------- 12 km, te verkorten tot 5 of 9 km. Blauw gemarkeerd. Startpunt in Alphen (Gelderland); in het weekend rijdt daarnaartoe alleen maar Flex bus. Ik heb in Oss OV fiets gehaald en 13 km gefiets, waaronder pontje in Lith. Kan ook 11 km vanuit Tiel, ook een pontje onderweg. --------------------------- Wist je dat vroeger er 4 veerponten tussen Alphen en Oijen, en Lith, waren? Nu varen er alleen maar 2 veerpontjes tussen Gelderse en Brabantse zijde van de rivier... Alphen is vooral bekend door een zeer oude R.K. kerk. Tijdens de restauratie is er een 10de-eeuwse ingang onder het rooster aan de voorzijde van de toren (de toren is met tufsteen gebouwd) ontdekt! Ook is er nog de westgevel van bewaard gebleven. De kerk is dus een van de oudste in het land. Als je even binnen kijkt, merk je, dat het vloeroppervlak verhoogd is. In dit gebied is het echt mogelijk dat het een oplossing was van het stijgende water en dalende bodem. Tijdens de reformatie werd deze kerk protestants. Aan de andere kant van de straat zie ik de N.H. kerk, die in 1818 door de kleine protestantse gemeenschap gebouwd is, want de katholieken mochten in de tijden van Bataafse republiek hun oude kerk terugkopen. Zo was het in dit rustige dorpje. Vanaf nu voert het pad me langs de Maas door rivierenlandschap, en verschillende detailles, gebouwen en natuurelementen vertellen een eeuwenoud verhaal over het leven aan de rivier en wateroverlast. In Alphen kon je vroeger 3 vluchtheuvels vinden, een paar daarvan zijn er nog te zien met het dijkmagazijn erop. Deze zijn de oudste in het Land van Maas en Waal, namelijk in 1863 gebouwd. Het was een opslaagplaats voor kruiwagens, zandzakken en allerlei materialen die tijdens dijkdoorbraak niet kunnen ontbreken. Als de dijkdoorbraak dreigde, konden de mensen met vee in zulke 'noodschuurke' ook veilig verblijven. Het vee werd aan de ringen in de zijgevels vastgezet. In 1926 verwoeste grote overstroming meer dan 70 huizen die langs de dijk stonden. Johan de Leeuw had een oplossing. Het dorp ligt op het laagste deel van de polder, en het over de dijk gestroomde water kon niet terug naar de Maas, want de Waaldijk en Maasdijk met elkaar verbonden waren. Er was een poging om de dijk met mankracht te verlagen, maar dat was niks. J. de Leeuw moest moeilijke keus maken: een deel van de dijk met dynamiet opblazen. Het duurde een jaar totdat de noodwoningen gebouwd werden en verloren fruitboomgaarden hersteld, maar ten slotte zette het het eindpunt voor talloze overstromingen en bracht het welvaart voor de omgeving. Alphense Wetering voerde het kwelwater al voor de ruilverkaveling (jaren 50) af uit het gebied tussen de dijk en Bering, naar het stoomgemaal an de Hul. Aan de wetering kun je stuwen merken en ze zijn erg belangrijk voor het fruitteelt, namelijk zorgen voor genoeg water om fruitbomen tegen de nachtvorst te beschermen. Aan de randen zie ik paarse en witte bloesem van peer- en appelbomen. Dat is met dank aan lichte rivierklei. Wat dieper het land in bijvoorbeeld, is de klei wat zwaarder en daar groeien de fruitbomen dus absoluut niet graag. Vroeger teelde men hier, waar ik wandel, hoogstamfruitbomen, dat was een typisch onderdeel van het oud-Nederlandse rivierenlandschap. Dat was heel arbeidsintensief (zonder ladder pluk je alleen maar gevallen fruit), en uiteindelijk ruilden hoogstamen hun plaats in voor laagstamen. Een van de houten bruggetjes valt me op. Dat bruggetje heeft en schatige gravure erop: peertjes en visjes! Op de dijk zie ik molen met de naam der namen: Tot Voordeel en Genoegen. Je zou het gewoon op een wenskaartje kunnen opschrijven (voor mij, bijvoorbeeld, als de tijd komt). Het is een windkorenmolen uit 1798, die voor genoeg voordeelig meel zorgde. Het bovenste deel kan gedraaid worden, zodat de zeilen optimaal van de wind kunnen profiteren. In 1963 werd de molen de eerste trein in de wereld. Nee hoor, dat is een grapje, de molen werd simpelweg over de rails 25 meter verplaatst. Het stond vroeger aan de dijk, maar het verkeer nam toe en de wieken dreigden om het eerste reuzenrad voor auto's ter wereld te worden. Enerzijds klinkt het leuk, anderzijds hebben sommige autoreizigers hoogtevrees. Ik zie zoiets als sluizencomplex. Weet je nog dat vloed uit 1926? Nadat werd het besloten om de stuwen in de Maas aan te leggen. Maaskanalisatie, heet het. Er werd een stuw in de uiterwaarden van Lith afgegraven, waar de loop van de rivier werd verplaatst. Op deze manier bleef het waterpeil wat meer voorspeelbaar. Het dalde in de zomer niet zo veel dat het lastig voor scheepvaart wordt. Samen met afgesneden Maasmeanders zorgde het voor snellere regenwater afvoer. Aan de erlangs stromende rivier herinnert ook de naam van de dijk: Doorbraakdijk. Geen vragen meer wat er zou moesten gebeuren!