Μάτσκα - Της Τρίχας το Γεφύρι, με τα Μελένια Λεμόνια, Ιούνιος 2026

«Ματσούκα», η ιστορική περιοχή του Πόντου-σημερινή Maçka στην Τουρκία - ονομασία που προέρχεται από τη μεσαιωνική ελληνική λέξη ματζούκα (ματσούκα/ραβδί) λόγω των ράβδων που κρατούσαν οι κάτοικοι για προστασία. Στα βουνά της Ματσούκας, στη σκιά της Παναγίας Σουμελά, ο ελληνισμός δεν ήταν παρουσία, ήταν ουσία. Μέσα σ’ αυτή τη γη, πάνω στον Πυξίτη, τον Δαφνοπόταμο, υπάρχει ένα γεφύρι, το Γεφύρι της Τρίχας. Στενό, ψηλό, επικίνδυνο, σαν τα μονοπάτια που διάλεξε ο ίδιος ο ποντιακός ελληνισμός να περπατήσει μέσα στους αιώνες. Και γύρω του, ένας θρύλος που ο Πόντος μοιράζεται με ολόκληρη τη βαλκανική ψυχή, η ίδια ανάγκη, η ίδια τραγωδία, το ίδιο ερώτημα που δεν έχει απάντηση. Στην Άρτα, χτίζουν ένα γεφύρι, στη Ματσούκα, χτίζουν ένα γεφύρι. Χίλιοι μάστοροι, μύριοι μαθητάδες, και ο ποταμός που δεν αφήνει το έργο να σταθεί. Γιατί ο ποταμός, κάθε ποταμός, κάθε εποχή, ζητά τη θυσία του. Ο πρωτομάστορας αρνείται να δώσει τον πατέρα, τη μάνα, τα αδέρφια, τα παιδιά. Και μετά δίνει αυτό που αγαπά περισσότερο. Αυτό είναι αρχαία τραγωδία, όχι με τη λογοτεχνική έννοια, αλλά με τη βαθύτερη: η ανθρώπινη μοίρα που συντρίβεται ανάμεσα στο χρέος και τον πόνο. Ο Αισχύλος το ήξερε. Ο Σοφοκλής το ήξερε. Και ο άγνωστος ποντιακός λαός που έπλασε αυτό το τραγούδι, χωρίς να ξέρεις το όνομά τους, το ήξερε κι αυτός. «Τα κάλλη και τη νιότη μου διόλου δε τα λυπάμαι, πονώ, κλαίω το βρέφος μου, που τ' άφησα στην κούνια.» Αυτή η φωνή, η φωνή της γυναίκας που χτίζεται ζωντανή στα θεμέλια, δεν είναι απλώς η φωνή ενός τραγουδιού. Είναι η φωνή κάθε θυσίας που έγινε για να σταθεί κάτι πάνω από εμάς. Κάτι που θα διαρκέσει. Και στο τέλος, η κατάρα γίνεται ευχή: «Έτσι πως στέκουν τα πόδια μου, έτσι και το γεφύρι να σταθεί.»