Elazığ’da 150 yıllık dut ağaçlarından geleneksel pekmez üretiyorlar

Elazığ'ın Keban ilçesine bağlı Soğanlı köyünde dededen kalma asırlık dut ağaçlarının meyvesinden yapılan geleneksel dut pekmezi geçim kaynağı oldu. İlçenin mikroklima iklimine sahip köylerinden Soğanlı'da, 100'ü aşkın dededen kalma asırlık dut ağacında hasat dönemi başladı. Hasatta toplanan dutlar geleneksel yöntemlerle daha çok pekmeze dönüştürülüyor. Yoğun emekle üretilen ve şifa kaynağı olarak tüketilen pekmez, başta İstanbul, Ankara, İzmir, Adana gibi büyükşehirlere sipariş üzerine gönderilerek köylüler için önemli bir gelir kaynağı oluyor.  Toplanmasından kaynatılmasına zorlu bir süreçten geçiyor Dut pekmezi yapımı için sabahın erken saatlerinde bahçelere giden aileler, dev bez brandaları asırlık ağaçların altına gererek insan gücüyle dutları silkeliyor. Yaprak ve yabancı maddelerden özenle ayıklanan ve yıkanan meyveler daha sonra odun ateşinde dev kazanlarda sürekli karıştırılarak kaynatma işlemine tabi tutuluyor. Kaynama işleminin ardından tortularından arındırılması için süzülen dutlardan elde edilen şıradan pekmez elde etmek için damlarda geniş tepsilere dökülen şıra yoğunlaşması ve aroma kazanması için günlerce güneş altında bekletiliyor.  "Bizim için çok önemli bir gelir kapısı" Köy sakinlerinden 52 yaşındaki Bilal Turan, köylerinde yaklaşık 220 dut ağacı bulunduğunu ve bunların yarısından fazlasının asırlık olduğunu belirtti. Dedelerinin yetiştirdiği dut ağaçlarından bugün yaptıkları pekmezi satarak geçimlerini sağladıklarını anlatan Turan, şunları kaydetti: "Bu asırlık dutlarımız dedelerimizin dedesinden kalma dutlarımız. Burada uzun süre dutların canlı kalmasının sebebi, ağaçlarımızın kenarından Keban Çayı'nın akmasıdır. Dut ağacı da kökleri çok derine gittiği için Keban Çayı'ndan suyunu alıyor ve bize çok güzel meyveler veriyor. Haftada 2-3 sefer ağaçları silkeliyoruz. Asırlık dutlarımızdan dut pekmezi yapıp İstanbul'a, Ankara'ya, Konya'ya, İzmir'e sipariş gönderiyoruz, bizim için önemli bir gelir kaynağıdır. Kolay bir süreç mi, değil, çok zorlu bir süreç. Meşakkatli bir iş ama yüzde 100 organik, orijinal dut pekmezlerimiz sağlığımız için çok faydalı." Köyde bu işi yapan yaklaşık 15 aile olduğunu dile getiren Turan, sürecin 45 gün sürdüğünü söyledi.  "Şu anda 100-150 senelik dut ağaçlarımız var" Üreticilerden Hasan Celayir ise atalarının bölgeye ilk yerleştiği dönemlerde ekimi kolay ve verimi yüksek olduğu için tarımsal üretim olarak önceliği dut ağaçlarına verdiklerini ve dere yataklarını dut ağaçlarıyla donattıklarını dile getirdi. Köyün mikroklima özelliğinden ve ağaçların dere yatağında olmasından dolayı asırlardır canlılığını sürdürdüğünü ifade eden Celayir, şöyle konuştu: "Şu anda 100-150 senelik dut ağaçlarımız var. Bunlar dere yatağında olduğu için gerçekten çok güzel bir ürün veriyor. Bu dutlarımızın aroması güzel olduğu için bundan kaliteli dut pekmezi elde ediyoruz. Elde edilen pekmezimizi de İstanbul, Ankara, İzmir gibi batı bölgelerine eş dostlar aracılığıyla kargoyla veya otobüslere vererek gönderiyoruz."