چرا جنبش دموکراتیک نمی‌تواند «سیاست بزرگ» بسازد؟ | محمدرضا نیکفر

محمدرضا نیکفر⁠ در این گفتگو از جایی وارد می‌شود که ⁠آصف بیات⁠ متوقف شده بود. پرسش از اینکه چرا ایده گذار «نمی‌گیرد». نیکفر پاسخ را در نظریه سیاسی جستجو می‌کند. با استناد به ⁠گرامشی⁠ و ⁠لاکلا⁠، استدلال می‌کند که «ایده بزرگ» به تنهایی «سیاست بزرگ» نمی‌سازد. برای هژمونیک شدن یک ایده، دو شرط لازم است: اول، آن ایده باید به «عقل سلیم» تبدیل شود، به زندگی روزمره مردم نفوذ کند. دوم، یک «بلوک تاریخی» باید پشت آن شکل بگیرد. ائتلافی از نیروهای متفاوت که با انگیزه‌های متفاوت، دور یک خواست مشترک جمع شوند. ⁠جنبش زن، زندگی، آزادی⁠ لحظه‌ای بود که این دو شرط به‌طور ناقص و لرزان همزمان شدند. جنبش دی‌ماه، در تحلیل نیکفر، نشان داد که راست افراطی توانست این منطق را — هرچند موقت و شکننده — اجرا کند، اما نیروهای دموکراتیک هنوز از آن عاجزند. نیکفر تصویری از جامعه ایران در دوران پس از جنگ ترسیم می‌کند که در آن شبکه‌های اجتماعی گسترش یافته‌اند اما محور این همبستگی دیگر جنبش نیست، بقاست. مردم به هم چسبیده‌اند نه برای تغییر، بلکه برای زنده ماندن. این تفاوت ظریف اما تعیین‌کننده است. پرسش نهایی نیکفر این است که چگونه ایده‌ها و ارزش‌های دموکراتیک می‌توانند به یک بلوک تاریخی واقعی تبدیل شوند؟