#33 Econoom Marilieke Engbers: ‘Belangrijk om de black-box van de boardroom te openen.’

‘Ondanks deze denkfout interpreteren we wel wat anderen denken en voelen In de boeken ‘Onder Commissarissen’ en ‘Eenzaam aan de top’ laat boardroom-expert Marilieke Engbers (samen met haar partner Pim Bouwman) zien hoe complex de dynamiek van de bestuurskamer is en hoe lastig het is om een goede commissaris of bestuurder te zijn. Daarom wilde ze ook geen standaardmanagementboeken met ‘tips & tricks’ schrijven, alsof het om een eenvoudige wereld met simpele oplossingen gaat. Maar juist in een snel veranderende wereld, waarin bedrijven niet alleen geacht worden zichzelf in stand te houden, maar ook maatschappelijk een bijdrage te leveren, is het van belang vindt Engbers, om de ‘black-box’ van de boardroom te openen. Om te begrijpen wat er op leidinggevend niveau misging bij het boekhoudschandaal bij Enron, het witwassen bij ING en ABN/Amro en de faillissementen en debacles bij DSN Bank, het Slotervaartziekenhuis, woningcorporatie Vestia en scholenkoepel Amarantis. De maatschappelijke schade kan aanzienlijk zijn als het fout gaat. En het leedvermaak houdt niet op als er ook nog emotie in het spel is, zoals bij Ajax. Een voetbalclub en een beursgenoteerde onderneming, waar het amateurisme hoogtij lijkt te vieren. Met een ‘eminentere rol van de commissarissen’ hadden veel debacles van de afgelopen decennia afgewend kunnen worden, concludeerde de Vereniging van Effectenbezitters. In de kritieken kwam steeds weer naar voren dat de RvC veel kritischer had moeten zijn. Maar dat is blijkbaar lastig, weet Engbers. ‘Het is veelzeggend wat het Financieele Dagblad over Petri Hofsté, “de machtigste commissaris van Nederland”, schrijft: dat door collega’s wordt gezegd dat zij vragen durft te stellen die de rest van ons alleen maar denkt.’ De kerntaak van een commissaris is blijkbaar niet zomaar uitvoerbaar. Hoe dat precies zit vertelt ze aan de hand van een parabel over de jonge commissaris Thomas, die vergeefs probeert aan de orde te stellen dat hij zorgen heeft over het functioneren van een bestuurder op wie hij toezicht houdt. Tot zijn stomme verbazing wordt die houding niet geapprecieerd, zijn termijn van 4 jaar wordt niet verlengd. In ‘Eenzaam aan de top’ is Sebas, CEO van multinational Paritech, de protagonist. Het boek laat zien hoe het er achter de gesloten deuren van de bestuurskamer toe gaat. Hoe leiden de ongeschreven regels van het spel rond de Raad van Bestuur tot spanningen die onder tafel blijven? Marilieke Engbers onthoudt zich weliswaar van tips & tricks, maar komt wel met aanbevelingen. Ze pleit voor een nieuwe bestuurscultuur, waarin de ‘boardroom menselijker’ wordt gemaakt. Waarin ‘irrationele en defensieve neigingen van de mens vragen om een effectievere structuur die deze neigingen als normaal accepteert en er rekening mee houdt, zodat er ruimte en gelegenheid is ze bespreekbaar te maken.’ Je kunt irrationaliteit en defensiviteit niet controleren met rationele criteria en structuren, maar ze erkennen en herkennen en er met compassie mee omgaan zou al tot veel verbetering kunnen leiden. Twee termen die als een rode draad door haar boeken lopen kunnen ook behulpzaam zijn. Let op het ‘ongezegde’, de neiging om te denken dat wat we denken en voelen, maar niet uitspreken, niet wordt opgemerkt door anderen., en speculeren we erover wanneer er iets fout gaat. Die denkfouten helpen ons vast te houden aan onze paradigma’s en daar ook blind voor te blijven. Dat is van groot belang om zelfverzekerd te kunnen blijven handelen. Tegelijk beseft elke leider dat het risico op blinde vlekken ook aanwezig is. En de term ‘paradigmaverkleving’ verwijst naar het zich vereenzelvigen met de eigen overtuiging, waardoor het steeds eenzamer wordt aan de top. Ook voor de media heeft Engbers nog een advies: het telkens praten en schrijven in termen van winnaars en verliezers helpt niemand verder.