Νάξος: κοντυλιές του μπάλου από την τσαμπούνα στο νεονησιώτικο και πάλι πίσω.

«Κοντυλιά» είναι ένας όρος που δανείζομαι από το λεξιλόγιο των πρακτικών μουσικών της Κρήτης. Η κοντυλιά είναι ένας συγκεκριμένος, πολύ απλός τύπος σκοπού, διαδεδομένος και σε πολλά άλλα νησιά εκτός από την Κρήτη. Στη Νάξο, η μουσική των μπάλων της τσαμπούνας στηρίζεται κατά μεγάλο μέρος στις κοντυλιές. Πολλές κοντυλιές της τσαμπούνας έχουν χρησιμοποιηθεί και από τους επώνυμους επαγγελματίες της μουσικής βιομηχανίας για δικά τους νεονησιώτικα τραγούδια - όχι κατ' ανάγκην μπάλους. Και πολλά πάλι από αυτά τα τραγούδια έχουν ξαναπεράσει στους τσαμπουνιέρηδες ως αντιδάνεια. Σ' αυτό το βίντεο εξετάζω διάφορες κοντυλιές των ναξιώτικων μπάλων της τσαμπούνας που έχουν περάσει στο νεονησιώτικο, και σήμερα εξακολουθούν να παίζονται από τους τσαμπουνιέρηδες χωρίς να διακρίνεται αν τις ξέρουν ως προφορική παράδοση ή από τα νεονησιώτικα σουξέ. Κατ' επέκταση, εξετάζω και μερικές ακόμη κοντυλιές από την προφορική παράδοση της Νάξου, που μπορεί να μην έχουν περάσει στο νεονησιώτικο ή να μην είναι καν του μπάλου ή έστω της τσαμπούνας. Αξίζει να παρατηρήσουμε ότι σε ορισμένα από αυτά τα νεονησιώτικα γίνονται έμμεσες αναφορές στην τσαμπούνα (βιολί με τεχνική «τσαμπούνας»), ή και άμεσες (στους στίχους), ως αναγνώριση της οφειλής. Το ότι οι δημιουργοί των τραγουδιών πέρασαν δικά τους δίστιχα σ' αυτές τις κοντυλιές είναι ακριβώς το ίδιο που έκαναν ανέκαθεν οι Αξώτες γλεντιστάδες, αφού καμία κοντυλιά δεν έχει συγκεκριμένους δικούς της στίχους. (Με την επώνυμη δισκογραφική δημιουργία βέβαια αυτό ανατρέπεται.) Τα παραδείγματα που παρατίθενται τα άντλησα από τις παρακάτω ηχογραφήσεις: 1. 00:00 Του σκύλου το παράπονο Του Γιώργου Μπίλη. Τραγουδά ο ίδιος. Βιολί Ιω. Μπαρδάνης. Δίσκος 45 στροφών (ΑΙΓΑΙΟΝ ΑΙ 04 Α) του 1969. 2. 00:45 Ψοφήσανε τα πρόβατα Του Γιώργου Κονιτόπουλου, που παίζει και βιολί. Τραγουδά ο Μανώλης Γεράρδης, λαούτο Βαγγ. Κονιτόπουλος. Δίσκος 45 στρ. (SONATA, SON 066 A) toy 1968. 3. 01:17 Μπάλος Κωμιακής (οργ.) Τσαμπούνα Μιχάλης Αλιμπέρτης ("Γουστομιχάλης"), τουμπάκι Βαγγ. Κορρές. Καταγραφή Περικλής Σχινάς, Αγιά (εξοχή της Κωμιακής) 2010.    • Νάξος, Κωμιακή: μπάλος οργ., τσαμπούνα Γου...   4. 02:17 Μου σφυρίζει ο τροχονόμος Του Γιώργου Μπίλη. Τραγουδά ο ίδιος. Βιολί Ιω. Μπαρδάνης. Δίσκος 45 στροφών (ΑΙΓΑΙΟΝ ΑΙ 09 Α) του 1970. 5. 02:54 Βοσκίστικος μπάλος Τσαμπούνα Λιανός Κοττάκης, τραγούδι και τουμπάκι Νίκη Κοττάκη. Ηχογράφηση Γιάννης Αντωνίου ("Φυσάλης"), από την ιδιωτική "έκδοση" «Η τσαμπούνα στο Φιλώτι της Νάξου», 2013.    • 11. Βοσκίστικος   6. 03:28 Μπάλος (οργ.) Τσαμπούνα Μιχάλης Χουζούρης ("Μαρκομιχάλης"), τουμπάκι Μανώλης Φακίνος ("Φασκιανομανώλης"). Καταγραφή Γιώργης Μελίκης, εκπομπή «Ο τόπος και το τραγούδι του» (ΕΤ3), Κόρωνος.    • ΝΑΞΟΣ (''Ο ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ'') (Μ...   (γύρω στο 32ο λεπτό). 7. 04:17 Τσιριγώτικος Του Γιώργου Κονιτόπουλου. Τραγουδά η Ειρήνη Κονιτοπούλου-Λεγάκη. Δίσκος «Τραγούδια του Αιγαίου», Margophone (MARGO 8114) του 1973. Στον δίσκο της ίδιας χρονιάς «Μπάλλοι» (Regal, SREG 2141) φέρεται να το τραγούδησαν η Αγγελική Κονιτοπούλου, η Ελένη Λεγάκη, η Ιωάννα Γεωργακοπούλου και η Γιώτα Λύδια. Τώρα ως συνθέτες εμφανίζονται ο Γ. Κονιτόπουλος μαζί με την Ιω. Γεωργακοπούλου, και ως στιχουργός η Γεωργακοπούλου μόνη της. Οι στίχοι διαφοροποιούνται ελαφρώς, καθώς τώρα το Τσιρίγο (=τα Κύθηρα) τοποθετείται «πιο κάτω από την Κρήτη», κι όχι πιο πάνω. 8. 04:36 Μπάλος (οργ.) Τσαμπούνα Ανδρέας Μουστάκης ("Αντριάς"), τουμπάκι Ηλίας Μουστάκης ("Ηλίας του Αντριά"). Ιδιωτική ηχογράφηση χ.χ.    • Νάξος, Φιλώτι: Μπάλος (οργ.), τσαμπούνα Αν...   9. 05:11 Μπάλος Τσαμπούνα Φλώριος Πιτυλάκης ("Μπαφοφλώριος"), τραγούδι και τουμπάκι Μαν. Ζευγώλης. Καταγραφή James Notopoulos, Απεράθου 1953.    • Νάξος, Απεράθου: Μπάλος, τσαμπούνα Μπαφοφλ...   10. 05:30 Στο μπόι σου κυρά μου (συρτός) - Μπάλος Τσαμπούνα και τραγούδι Νίκος Τσαντάνης, τουμπάκι Σπ. Μπάλιος. Δίσκος «Χορέψτε δυο μου μάτια - Αναφορά στη μουσικοχορευτική παράδοση της Πάρου», έκδ. περιοδικού Χορεύω.    • Στό μπόι σου κυρά μου - Τσαντάνης Νίκος   11. 06:08 Χόρεψε Παρεντρόπουλε Φλώριος Κρητικός ("Τίγρης"). Καταγραφή Περικλής Σχινάς, Απεράθου 2010. 12. 06:21 Μπάλος (οργ.) Η ίδια ηχογράφηση όπως στο #8, άλλο απόσπασμα. 13. 07:18 Απεραθίτικος μπάλος - Παλαιός μπάλος Λιανός και Νίκη Κοττάκη, από την ίδια σειρά ηχογραφήσεων όπως το #5.    • 2. Απεραθίτικος μπάλος - Παλαιός μπάλος   14. 08:16 Μπάλος Κωμιακής (οργ.) Η ίδια ηχογράφηση όπως στο #3, άλλο απόσπασμα. 15. 08:42 Ρίμα του Λειβαδίτη. Φλώριος Κρητικός, όπως στο #11. 16. 09:13 Παλαιό συρτό (οργ.) Τσαμπούνα Αντ. Αναματερός ("Σμπιρλαντώνης"), τουμπάκι Μάγδα Αναματερού, δίσκος LP της Κούλας Κληρονόμου-Σιδερή «Τ' Απεραθίτικα», 1991. Το 2000 επανεκδόθηκε στο σιντί «Σκοποί και τραγούδια από την Απείρανθο της Νάξου».    • Νάξος, Απεράθου: Παλαιό συρτό (οργ.), τσαμ...