Seminarium Marii Haberny „Inspiracje–transformacje"

Seminarium Marii Haberny „Inspiracje–transformacje, czyli w jaki sposób inspiracja naturą wpływa na projektowanie przestrzeni miejskich” było poświęcone biomimikrze, biofilii oraz możliwościom wykorzystywania procesów naturalnych w projektowaniu współczesnych miast. Punktem wyjścia wystąpienia była refleksja nad tym, że natura nie jest wyłącznie źródłem estetycznych inspiracji, lecz także złożonym systemem wiedzy, rozwijanym przez miliardy lat ewolucji. W tym sensie projektowanie inspirowane naturą nie polega na powierzchownym naśladowaniu form organicznych, ale na rozpoznawaniu zasad działania, które można twórczo przekształcać w rozwiązania technologiczne, architektoniczne i urbanistyczne. Prelegentka wprowadziła pojęcie biomimikry jako praktyki uczenia się od natury. Jej istotą jest pytanie: w jaki sposób natura rozwiązałaby dany problem? Takie podejście łączy projektowanie, biologię i inżynierię, tworząc pole pracy interdyscyplinarnej. Równolegle omówiona została biofilia, czyli głęboka potrzeba kontaktu człowieka z naturą. W kontekście miasta ma ona znaczenie nie tylko estetyczne, ale również zdrowotne i psychologiczne: obecność przyrody obniża poziom stresu, wspiera regenerację i sprzyja kreatywności. Wystąpienie pokazało, że biomimikra ma już liczne zastosowania w projektowaniu. Jednym z przywołanych przykładów był japoński pociąg Shinkansen, którego kształt przodu inspirowany był dziobem zimorodka. Obserwacja ptaka nurkującego niemal bez rozbijania powierzchni wody pozwoliła opracować formę bardziej aerodynamiczną, cichszą i efektywniejszą energetycznie. Innym przykładem były termitiery, których wewnętrzne systemy wentylacji zainspirowały projekt budynku w Afryce funkcjonującego bez klasycznej klimatyzacji. Natura została tu potraktowana jako model inteligentnego gospodarowania energią i temperaturą. Kolejna grupa przykładów dotyczyła struktur, materiałów i powierzchni. Kości ptaków i ludzi stały się punktem odniesienia dla lekkich konstrukcji, wykorzystywanych między innymi w lotnictwie, motoryzacji i projektowaniu generatywnym. Z kolei żuk żyjący na pustyni Namib, zdolny do pozyskiwania wody z mgły dzięki specjalnej strukturze pancerza, zainspirował powstanie powłok elewacyjnych szybciej odprowadzających wodę, ograniczających zabrudzenia i rozwój grzybów. Tego typu rozwiązania pokazują, że biomimikra może wspierać projektowanie materiałów bardziej trwałych, samoczyszczących i mniej obciążających środowisko. Szczególnie ważny dla miast był wątek gospodarki wodnej. Wystąpienie przywołało przykład Water Square Benthemplein w Rotterdamie — przestrzeni publicznej, która na co dzień pełni funkcję placu i boiska, a podczas intensywnych opadów staje się czasowym zbiornikiem retencyjnym. To przykład projektowania wielofunkcyjnego, w którym infrastruktura przeciwpowodziowa nie jest ukrytym zapleczem technicznym, lecz częścią codziennego życia miasta. W obliczu kryzysu klimatycznego, fal upałów i gwałtownych ulew takie rozwiązania stają się coraz ważniejsze dla odporności przestrzeni miejskich. Prelegentka zwróciła również uwagę na las jako model organizacji miasta. Przywołana została koncepcja „wood wide web”, czyli sieci powiązań między drzewami i grzybami, umożliwiającej wymianę zasobów oraz komunikację. Analogicznie można myśleć o mieście jako systemie powiązań, przepływów i współzależności. Przykład śluzowca, który posłużył badaczom do analizowania optymalnych układów sieci transportowej Tokio, pokazał, że organizmy naturalne mogą inspirować projektowanie efektywnych systemów komunikacji i infrastruktury. Ważnym obszarem seminarium były również miejskie strategie zazieleniania. Przykładem była koncepcja modułowych struktur Urban Canopee, inspirowanych koronami drzew i przeznaczonych do wprowadzania roślinności w miejsca silnie zurbanizowane i zabetonowane. Prelegentka przywołała także Singapur jako miasto, które konsekwentnie łączy zaawansowane technologie z naturą, rozwijając zieloną infrastrukturę, analizę mikroklimatu oraz cyfrowe modele wspierające decyzje urbanistyczne. Seminarium pokazało, że inspiracja naturą może prowadzić od pojedynczego detalu do całych systemów miejskich. Biomimikra uczy projektowania oszczędnego, odpornego i zintegrowanego z procesami środowiskowymi. Biofilia przypomina natomiast, że człowiek nie jest użytkownikiem miasta oderwanym od przyrody, lecz częścią ekosystemu. W tym ujęciu projektowanie przestrzeni miejskich powinno nie tylko ograniczać szkody, ale także odbudowywać relacje między technologią, architekturą, klimatem, wodą, zielenią i codziennym doświadczeniem mieszkańców.