กินปลาทูอย่างรู้ที่มา | กินอยู่คือ

ปลาทู คือหนึ่งในสัตว์น้ำเศรษฐกิจที่คนไทยคุ้นเคยที่สุด แต่น้อยคนที่รู้ว่าปลาที่เราคุ้นปากนั้น มีเรื่องราวลึกซึ้งกว่าที่เห็น ตั้งแต่วิถีชาวประมงพื้นบ้านในอ่าวไทย ฤดูกาลที่อร่อยที่สุด ไปจนถึงวิกฤตทรัพยากรที่ทุกคนมีส่วนแก้ได้ ปลาทู มาจากไหน? รู้จักประมงพื้นบ้านที่กุยบุรี ที่บ้านทุ่งน้อย อำเภอกุยบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เรือประมงออกทะเลตั้งแต่ 02.00 น. เพื่อไปวางอวนจับปลาทู อวนที่ใช้เรียกว่า "อวนติดตาปลาทู" มีขนาดตาอวน 4.5 เซนติเมตร ซึ่งถูกออกแบบมาเพื่อให้จับปลาทูที่มีขนาดเหมาะสมเท่านั้น ปลาที่ตัวเล็กกว่าจะว่ายทะลุอวนออกไปได้ ทำให้ระบบนิเวศยังคงสมดุล แม้เรือบางลำจะมีขนาดใหญ่เกิน 10 ตันกรอส ซึ่งทางกฎหมายถูกจัดเป็น "เรือประมงพาณิชย์" แล้ว แต่เครื่องมือที่ใช้ยังคงเป็นอวนติดตาแบบเดิม ไม่ใช่อวนรากหรืออวนรุน จึงยังถือว่าเป็นการทำประมงแบบเลือกจับและไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม ฤดูกาลของปลาทู: ช่วงไหนอร่อยที่สุด? ปลาทู ที่อร่อยที่สุดในรอบปีคือช่วงเดือนตุลาคม - กุมภาพันธ์ ชาวบ้านเรียกว่าช่วง "มันมาก" เพราะปลาจะสะสมอาหารไว้ในร่างกายเตรียมพร้อมสำหรับฤดูวางไข่ เนื้อจึงนุ่ม หวาน และมีไขมันสูง ให้รสชาติที่ดีที่สุด โดยหลังวันที่ 15 กุมภาพันธ์ของทุกปี จะมีช่วงปิดอ่าวเป็นเวลา 90 วัน (ถึงวันที่ 16 พฤษภาคม) เพื่อให้พ่อแม่พันธุ์ได้วางไข่และเลี้ยงดูลูกปลา ช่วงเวลานี้จึงเหมาะที่จะหันไปกินปลาชนิดอื่นแทน ปลาทู มี 2 ชนิด: ปลาทูเตี้ยและปลาทูยาวต่างกันอย่างไร? หลายคนไม่รู้ว่า ปลาทู ที่เราเห็นในตลาดนั้นแบ่งเป็น 2 ชนิดหลัก ได้แก่ ปลาทูเตี้ย (ปลาทูสั้น) : ลำตัวสั้น อ้วนกลม เป็นที่นิยมในตลาดทั่วไป ปลาทูยาว (ปลาทูโม่ง หรือปลาทูลัง) : ลำตัวยาวกว่า บางกว่า รสชาติไม่ได้ด้อยกว่า หากกินให้ถูกฤดู รสชาติมันและอร่อยพอกัน ขนาดที่เหมาะสมในการจับและบริโภคปลาทูคือประมาณ 13 - 14 ตัวต่อกิโลกรัม ซึ่งหมายความว่าปลาผ่านการวางไข่มาแล้วอย่างน้อย 2 ครั้ง ปลาที่ขนาด 20 ตัวต่อกิโลกรัมขึ้นไปถือว่าเล็กเกินไป ไม่ควรซื้อหรือกิน วิกฤตปลาทูในอ่าวไทย: ทำไมปริมาณลดลงกว่า 70%? ครั้งหนึ่งประเทศไทยเคยจับปลาทูได้ถึง 140,000 ตันต่อปี แต่ปัจจุบันเหลือเพียง 30,000 ตัน หรือลดลงไปกว่า 70% สาเหตุหลักมาจาก 3 ประเด็น ได้แก่ ยังไม่มีการกำหนดขนาดขั้นต่ำของปลาทูที่จับได้ตามกฎหมาย แม้มาตรา 57 จะให้อำนาจรัฐมนตรีประกาศกำหนดได้ หลังเปิดอ่าว ชาวประมงบางส่วนจับทั้งพ่อแม่พันธุ์และลูกปลาที่เพิ่งฟักออกมา ไม่มีระบบโควตากำกับปริมาณการจับต่อปี ให้สอดคล้องกับปริมาณสัตว์น้ำในทะเล ทางออกที่ผู้เชี่ยวชาญเสนอประกอบด้วย 3 มาตรการ คือ บังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง, กำหนดขนาดและประเภทเครื่องมือที่อนุญาต และสร้างระบบบริหารจัดการโควตาการจับสัตว์น้ำ วิธีทำปลาทูต้มเค็มและปลาทูทอด สูตรชาวประมงแท้ๆ ปลาทูต้มเค็ม ต้มน้ำให้เดือด ใส่น้ำปลาปริมาณพอประมาณ ควักไส้ปลาออก ล้างให้สะอาด ใส่ปลาลงในน้ำเดือด ปิดฝา รอจนเดือดอีกครั้ง เสิร์ฟพร้อมพริก ใบกะเพรา และมะนาวบีบ ปลาทูทอดที่อร่อยที่สุด (เคล็ดลับชาวประมง) ความลับคือ ต้มปลาให้สุกก่อน แล้วทิ้งไว้ข้ามคืน จากนั้นค่อยนำมาทอด เนื้อปลาจะนุ่มกว่าปลาทูนึ่ง เพราะปลาทูนึ่งมีเกลือมาก ทำให้เนื้อแข็งกระด้าง ส่วนปลาต้มเค็มแล้วทอดเนื้อจะนุ่ม หอม และอร่อยที่สุด นอกจากปลาทู ยังมีปลาอะไรอีกบ้างในอวนของชาวประมง? การออกเรือหนึ่งครั้งจับปลาได้มากถึง 19 ชนิดในคราวเดียว นอกจากปลาทูแล้วยังมีปลาอื่นที่น่าสนใจและอร่อยไม่แพ้กัน เช่น ปลาตาโต (เหมาะทำน้ำยาขนมจีน) ปลาสีกุล, ปลาตาหวาน (ย่างกินกับน้ำจิ้มอร่อยมาก) ปลาแป้น (เนื้อละเอียด หวาน ทอดได้ ต้มได้ ต้มหวานได้) ปลาแข้งไก่ (ต้มน้ำจิ้มแซ่บ ไฮไลต์คือตับที่นุ่มละลายในปาก) และปลาทรายแดง - ทรายดำ การกินปลาหลากหลายชนิดช่วยลดแรงกดดันต่อสัตว์น้ำเศรษฐกิจบางชนิด และยังช่วยรักษาความหลากหลายทางชีวภาพในท้องทะเลได้ด้วย ผู้บริโภคช่วยปลาทูได้: กินอย่างรู้ที่มา คือการอนุรักษ์ ทุกคนในฐานะผู้บริโภคมีพลังที่จะเปลี่ยนแปลงระบบได้ หากเราไม่ใส่ใจที่มาของอาหาร เราก็ไม่ต่างจากการรับซื้อสิ่งผิดกฎหมายโดยไม่รู้ตัว การซื้อปลาที่มาจากแหล่งที่เชื่อถือได้ หลีกเลี่ยงปลาตัวเล็กเกินขนาด และรู้จักฤดูกาลของสัตว์น้ำ คือการสนับสนุนชาวประมงที่ทำการประมงอย่างยั่งยืนและรักษาท้องทะเลไว้ให้คนรุ่นต่อไป ชุมชนชาวประมงกุยบุรีเองก็ไม่ได้นิ่งเฉย นอกจากออกทะเลหาปลา พวกเขายังเก็บขยะในทะเล สร้างบ้านปลา รณรงค์เรื่องกฎหมาย และร่วมกันอนุรักษ์ระบบนิเวศชายฝั่ง เพื่อให้ปลาทูและสัตว์น้ำอื่นยังคงมีอยู่ให้กินต่อไปอีกนาน สรุปเลือกกินปลาทูอย่างยั่งยืน ปลาทู ไม่ใช่แค่อาหารจานโปรด แต่เป็นกระจกสะท้อนสุขภาพของท้องทะเลไทย ซื้อปลาให้รู้ที่มา กินให้ถูกฤดู เลือกขนาดที่เหมาะสม แค่นี้ก็เป็นส่วนหนึ่งของการรักษาทรัพยากรทางทะเลให้ยั่งยืนได้แล้ว ---------------------------------- 👉 ติดตาม ข่าว และรายการดี ๆ ย้อนหลัง ของ #ThaiPBS ได้ที่ https://www.thaipbs.or.th และ    / thaipbs