Öteki kim? Barış Adaları / Islands od Peace

Didem Karsal, Yunanistan ile Türkiye arasında gerçekleştirilen nüfus mübadelesinin çilesini çekmiş bir aileden geliyor. Ailesi Girit'ten İzmir/Smyrna'ya göç etmek zorunda kalmış. Ud çalan eşi ile birlikte Leros'taki Barış etkinliklerinden birine katılmış bir şarkıcı. 1922 nüfus mübadelesi, savaş sonrası yaşanan ve Ege Denizi'nin iki halkına yanlarına neredeyse hiçbir şey almadan evlerini hatta yurtlarını terk etmelerinin emredildiği bir travma. Ancak bazı mübadiller sadece bu çileyle başa çıkmakla kalmadı, aynı zamanda son derece zor koşullar altında sıfırdan yeni hayatlar kurmayı da başardı. Sadece doğdukları ve büyüdükleri vatanlarında "öteki" olarak görülmüyorlardı, aynı zamanda yerleştikleri yeni topraklarda da kabul görmüyorlardı. Yani "iki kere yabancı" idiler. Üçüncü kuşak bir mübadil olan Fotis Kazazis ve ailesi, çeşitli Akdeniz ülkelerini kapsayan uzun bir yolculuğa doğru İzmir'deki evlerinden koparıldı ve kendilerini Atina'nın mütevazı bir banliyösü olan Nea Smyrna'da buldu. Kendisi tanınmış bir fotoğrafçı ve yazar. Yıllardır Atina'daki İmroz Derneği'nde sanatını öğretiyor. Amacı, öğrencilerine ortak Anadolu kültürünü hatırlatarak ve bu kültürün Ege'nin iki halkını ayırmak yerine birleştirmesi gerektiğini savunarak, gerçekte "öteki" diye bir şeyin olmadığını fotoğraf aracılığıyla göstermek. Ömer Karacan'ın ailesi Midilli Adası'ndan deniz yoluyla Ayvalık'a göç etmek zorunda kaldı. Eğitimini Ankara, İstanbul ve halen yaşadığı Viyana'da tamamlamış olmasına rağmen Ömer, milliyet farkı gözetmeksizin sadece Egeli olmanın gururunu taşıyan bir mübadil olduğunun her zaman bilincinde oldu. Çanakkale Boğazı'na yakın Tenedos ve İmroz adalarında ağırlıklı olarak Türkiye'nin Ortodoks nüfusu, yani "Rumlar" yaşıyordu. 1964 yılında bu adalardaki Rum Ortodoks okulları süresiz olarak kapatıldı ve bu nedenle öğrencilerinin eğitimlerine İstanbul'da devam etmekten başka çareleri kalmadı. Büyükanne Portakali aslen İmrozlu ve hem kendi ailesi hem de eşi tarım ve hayvancılıkla uğraşmış. 1964 tehcirinden sonra İstanbul'a taşınmak zorunda kalmışlar ve hayatta kalabilmek için çeşitli işlerde çalışmışlar. Sıkıntılı yaşam koşulları nedeniyle sonunda Atina'ya göç etmişler. Her şeye rağmen, adada Türk komşularıyla yakın dost olduklarını hatırlıyor. İmroz Adası’nın barışçıl ortamı, Rum azınlığın sınır dışı edilmesiyle fiilen sona erdi. 1964’e giden süreçte belirli bir ahenk içinde birlikte yaşayan adalıların huzuru siyasi gerilimler ve bu deportasyon ile maalesef son buldu. Artık ortak duygu özlemdi: gidenlerin geride bıraktığı vatanlarına, kalanların ise kaybettikleri dost komşularına duydukları özlem. Kyriakos Portakalis de okulu kapatılınca İmroz'dan İstanbul'a gelmek zorunda kalmış. Burada Fener Rum Lisesi'ne (megali scholi) gitmiş, ama ailesinden uzakta, yemekten uykuya kadar gündelik hayatın en basit ihtiyaçlarını karşılamakta bile zorluklar yaşamış. Bu zorlukları Patrikhane’den aldığı burs sayesinde aşmış. Lise’den sonra yüksek öğrenimi için önce Atina'ya sonra da Berlin'e gitmiş ve sinema okumuş. Halen eşiyle Almanya’da yaşıyor ve her zaman bardağın dolu tarafına akıyor olsa da geçmişinin anısını sevgiyle taşıyor. Leros’lu Rula Hacikonstantinou Artemis Kültür Derneği'nde yönetici ve dans hocası. Rula Atina Üniversitesi mezunu ve Bulgaristan’dan Rusya’ya farklı etnik kökenleri olan bir aile geçmişine sahip. Derneğini, adalı çocuklara ve gençlere gösteri sanatları alanında eğitim veren ve meslek kazandıran bir kurum olarak nitelendiriyor. Bunun yanısıra derneğin genç üyeleri satrançtan matematiğe, dilden gastronomiye kadar uzayan kurslar çerçevesinde yetişiyorlar. Dans gösterileri ve konserler genç ve yetişkin üyelere uluslarası turneler aracılığıyla farklı kültürlerle tanışma imkanı sağlıyor. Anadolu kökenli bir aileden gelen Andonis Dallaris Artemis Kültür Derneği'nin direktörü. Lira/kemençe çalan ve şarkı söyleyen saygın bir müzisyen. Yönettiği kurumu, Leros Adası’nın çok kültürlü dokusunu görünür kılan samimi faaliyetlerin bütünü olarak tanımlıyor. Leros’ta yaşayan Avrupalı nüfus ve Ege’nin karşı kıyısından gelen Türkiyelilerin katıldığı dans ve müzl seminerleri de ortak kültürü geliştiriyor. Daphni Leberou Leros adasının sevilen karakterlerinden ve müzisyenlerinden biri. Selanik Konservatuarı mezunu ve piyano, akordeon ve klarnet de dahil olmak üzere birçok enstrüman çalıyor. Sanatsal performansında, sadece Selanik'in çeşitli kültürlerinin değil aynı zamanda komşu kıyının da ezgilerine yer veriyor. Istanbul’lu hemşehrimiz Lakis Vingas, Rum Ortodoks azınlığa mensup. Zografyon Lisesi’nin ardından İstanbul Teknik Üniversitesi başarıyla bir mühendis olsa da azınlık hakları alanında sivil toplumun gücüne inanan saygın bir aktivist. Bu alanda faaliyet gösteren RUMVADER'in başkanı olarak görev yaptı ve İmros Rum-Ortodoks okullarının yeniden açılmasında büyük rol oynadı. Lakis Vingas ailesiyle birlikte İstanbul'da yaşamakta ve bütün emeğini dünya barışına katkıda bulunmak için harcamakta.