ฌาน และปฐมบทการทำสมาธิ โดย หลวงปู่กิตติญาโณ วัดป่าสุธัมมาราม

การทำฌานแบ่งเป็น 2 ส่วน ส่วนที่ 1 คือ ฌาน ๑ ถึง ฌาน ๔ ส่วนที่ 2 เรียกว่าฌานเหมือน คือ ฌาน ๕ ถึง ฌาน ๘ ฌานทั้งสองนี้จริงๆ แล้วแตกต่างกัน ที่ว่าแตกต่างกันนั้น โดยองค์ของการปฏิบัติแล้วต่างกัน ฌาน ๑ ถึง ฌาน ๔ เป็นเรื่องของการทำสมาธิ หรือว่าเป็นสมถะ ต้องใช้ความสงบ แต่จริงๆ ก็ไม่เชิงสงบเสียทีเดียว สงบนั้นนะมันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง สงบในที่นี้ไม่ได้หมายความว่า การใช้บรรยากาศภายนอกสงบ บรรยากาศอย่างไรก็ได้ แต่สงบคือ จิตสงบ จิตในที่นี้ก็คือความคิดนั้นเอง ความคิดสงบ มุ่งตรงไปที่เดียว concentrate ไปที่ๆ เดียว จดจ่อไปที่ๆ เดียว อีกส่วนหนึ่ง ส่วนของฌาน ๕ ถึง ฌาน ๘ เป็นส่วนของการใช้วิปัสสนา คือการพิจารณาธรรม การวินิจฉัยธรรม หรือจะเรียกอีกแบบหนึ่งก็ได้ว่า รูปพรหม กับ อรูปพรหม แบ่งเป็นสองส่วน รูป กับ อรูป ฉะนั้น รูปกับอรูปก็ต่างกัน ฉะนั้นพอมองตรงนี้ปั๊บก็จะเข้าใจแล้วว่า รูป กับ อรูป ที่ไม่เป็นรูป ที่ไม่เป็นรูปก็คือ เป็นนามนั่นเอง คือมีส่วนหนึ่งเป็นรูป ส่วนหนึ่งเป็นนาม หรือว่า สมถะ วิปัสสนา อาจจะเข้าใจยาก ฟังไปก่อน