آموزش شرح لمعه؛ کتاب زکات (جلسه نوزده): مستحقان زکات- مدرس: آقای جعفری

استاد درس را از عبارت ذیل شروع می‌کند: «و في الرقاب جعل الرقاب ظرفا للاستحقاق تبعا للآية، و تنبيها على أن استحقاقهم ليس على وجه الملك، أو الاختصاص كغيرهم، إذ يتعين عليهم صرفها في الوجه الخاص، بخلاف غيرهم و مثلهم في سبيل الله، ...». دسته پنجم مستحقان زکات، برده‌هایی هستند که برای آزادی آنها جایز است زکات داد. این دسته شامل برده‌هایی است که در رنج هستند یا کسانی که با مولای خود قرارداد «مکاتبه» (خرید خود) بسته‌اند؛ امّا توان پرداخت مبلغ باقی‌مانده را ندارند. در این حالت، جایز است که سهم زکات صرف خرید و آزادی این افراد شود. در واقع، این حکم، یک راهکار حمایتی مستقیم برای رهایی انسان از قید بندگی است. در ادامه به یک نکته دقیق صرفاً ادبی و نحوی در آیه قرآن (سوره توبه، آیه ۶۰) اشاره دارد که در آن برای پنج دسته اول مستحقین زکات از حرف «لَ» (برای تملیک) استفاده شده، امّا برای «رقاب» از حرف «فِی» (در) استفاده شده است. این تغییر اسلوب، نکته‌ای ظریف را به دلالت می‌رساند: استحقاق فقرا و مساکین به نحو تملیک است و می‌توانند در هر جهت مباحی خرج کنند، امّا سهم «رقاب» به نحو ظرفیت مصرف است؛ یعنی زکات تنها باید در جهت آزاد سازی خودشان مصرف شود و مالکیت تام بر آن ندارند. مرحوم مصنف با آوردن کلمه «فی الرقاب» دقیقاً قصد داشته است تا از این تغییر اسلوب قرآنی تبعیت کرده و این تفاوت در نوع استحقاق و تخصیص مصرف را نشان دهد. بعد «فی سبیل الله» را ذکر می‌کند، سپس به این نکته اشاره می‌کند که برای آزاد کردن بردگان شامل دو گروه اصلی می‌شود: نخست، بردگانی که تحت قرارداد «مکاتبه» (خریداری خود) با مولایشان هستند امّا درآمدشان برای پرداخت کل مبلغ توافق‌شده (مال الکتابه) کافی نیست؛ در این حالت می‌توان از زکات برای پرداخت باقی‌مانده مبلغ و آزادسازی آن‌ها استفاده کرد. دوّم، بردگانی که تحت فشار، ظلم یا سختی شدید از سوی مولا یا وکیل او قرار دارند، که در این صورت نیز جایز است که با استفاده از زکات، آن‌ها را خریداری و آزاد ساخت. نیت زکات هنگام آزاد کردن برده باید همزمان با پرداخت بهای برده (مال الزکات) به فروشنده صورت گیرد. به عبارت دیگر، نیت باید مقارن با عمل پرداخت (ثمن عبد) باشد تا نیت به عنوان «خبر» برای نیّت در نظر گرفته شود، و اگر به صورت «حال» خوانده شود، نشان‌دهنده این است که نیت باید در همان لحظه پرداخت پول به بایع انجام شود. دسته ششم از مستحقان زکات، غارمین و بدهکاران می‌باشند. منظور غارمین، بدهکارانی هستند که توانایی پرداخت بدهی خود را ندارند؛ و بر این اساس، صرف نظر از اینکه از لحاظ مخارج سالانه فقیر محسوب شوند یا خیر، جایز است که به آن‌ها از سهم زکات پرداخت شود تا قرض خود را ادا نمایند، مشروط بر آنکه مبلغ قرض شده در راه معصیت مصرف نشده باشد؛ امّا اگر بدهی در معصیت صرف شده باشد، تنها در صورتی می‌توان از سهم زکات (این دسته یا سهم فقرا) به او کمک کرد که وی همزمان مصداق فقر (نداشتن مخارج سال) نیز باشد و البته بدهی معصیت‌آمیز خود را نیز ترک کرده باشد. 00:00 استارت 01:51 مروری بر مباحث گذشته 01:52 دسته پنجم مستحقان: جهت آزاد نمودن برده 22:51 دسته ششم مستحقان: غارمین و بدهکاران ------------------------------------------------------------------------------------------------------ 🔗 دسترسی به تمام جلسات:    • فارسی- الروضه البهیه کتاب الزکاة   ✅ سابسکرایب برای دروس جدید:    / @imamhussainfoundation   #زکات #مستحقین_زکات #زکات_فی‌الرقاب #مکاتبه #زکات_غارمین #بدهکاران