آموزش شرح لمعه؛ کتاب زکات (جلسه بیست): مستحقان زکات- مدرس: آقای جعفری

استاد درس را از عبارت ذیل شروع می‌کند: «و المروي عن الرضا المرسلا: أنه لا يعطى مجهول الحال فيما أنفق هل هو في طاعة أو معصية؟ و للشك في الشرط. و أجازه جماعة حملا لتصرف المسلم على الجائز، و هو قوي». بحث راجع به دسته ششم از مستحقان زکات است و مرحوم شارح می‌فرماید: اگر در مورد بدهکاری معلوم نباشد که قرض خود را در راه حلال مصرف کرده یا در راه حرام، دادن زکات به او از سهم بدهکاران جایز نیست؛ زیرا هم حدیثی از امام رضا (ع) بر منع آن دلالت دارد و هم از جهت اصولی، تا یقین به تحقق شرط مصرف در راه حلال حاصل نشود، جواز پرداخت زکات به او ثابت نمی‌گردد و با شک در شرط، شک در مشروط (جواز) نیز پیش می‌آید. با این حال، برخی فقها پرداخت زکات را در چنین مواردی جایز دانسته‌اند، زیرا طبق اصل فقهی «حمل عمل مسلمان بر صحت» فرض می‌شود که او قرض را در راه حلال خرج کرده است؛ بنابراین، همین اصل موجب تحقق شرط و رفع شک می‌شود، و مرحوم شارح نیز همین دیدگاه را تقویت کرده است. بعد مرحوم مصنف و مرحوم شارح به این مسئله می‌پردازند: در صورتی که شخصی علاوه بر داشتن زکات، از کسی طلبکار باشد که توانایی پرداخت بدهی خود را ندارد، می‌تواند زکات خود را به حساب آن بدهکار بگذارد؛ به این صورت که مقدار زکات واجب را از مال خود جدا کرده و با نیت آن برای ادای دِین بدهکار، آن مبلغ را در مقابل طلب خود بردارد. این عمل فقهی باعث می‌شود که هم دِین بدهکار نسبت به طلبکار و هم دِین طلبکار نسبت به زکات ادا شود، و نیازی به مبادله فیزیکی پول نیست؛ یعنی لازم نیست زکات به دست بدهکار برسد یا او به کسی برای قبض زکات وکالت دهد تا آن را به طلبکار برگرداند. این حکم همچنین شامل حال کسی می‌شود که زکات خود را به عنوان پرداخت دین بدهکار به شخص طلبکار اصلی (که خودش زکات‌دهنده نیست) بدهد، و در این حالت نیز رساندن زکات به دست بدهکار و بازپس‌گیری آن لازم نیست. تقاص (برداشت مستقیم طلب از مال مدیون) حتی پس از فوت مدیون نیز جایز است، به شرطی که یکی از سه حالت زیر برقرار باشد: اولاً، اگر اموال باقی‌مانده میّت به اندازه بدهی او نباشد؛ یا ثانیاً، اگر اموال به اندازه بدهی باشد اما وراث از قرض بی‌اطلاع باشند یا آن را انکار کرده و از پرداخت آن امتناع ورزند؛ و ثالثاً، در دو حالت اخیر، اگر طلبکار نتواند دین خود را به صورت شرعی اثبات کند یا دسترسی مستقیم به اموال میّت برای برداشت طلب خود نداشته باشد. در مجموع، با احراز یکی از این شرایط، طلبکار می‌تواند زکات واجب خود را به عنوان ادای دین میّت مدیون، از محل زکات محاسبه کرده و به عنوان تقاص برای خود بردارد. 00:00 استارت 01:04 گذری بر مباحث گذشته 04:15 پرداخت زکات به بدهکار مشکوک‌المصرف 08:40 تقاص نمودن بدهی فقیر از زکات 17:32 تقاص از اموال میّت برای ادای زکات ------------------------------------------------------------------------------------------------------ 🔗 دسترسی به تمام جلسات:    • فارسی- الروضه البهیه کتاب الزکاة   ✅ سابسکرایب برای دروس جدید:    / @imamhussainfoundation   #زکات #مستحقین_زکات #زکات_بدهکاران #تقاص_بدهی_فقیر