Γκάιντα | Macedonian folk dances vol.3 | Γιώργος Ορμάνης | Πρόμαχοι Αλμωπίας

Γκάιντα, καταγραφή - ηχογράφηση από τον Αμερικανό λαογράφο Dennis Boxell, πιθανότατα στους Προμάχους Αλμωπίας. Η γκάιντα είναι παραδοσιακός χορός σχεδόν όλης της Μακεδονίας με πολλές χορευτικές και μουσικές παραλλαγές ανά περιοχή. Η ονομασία του χορού προέρχεται μάλλον από το παραδοσιακό όργανο "γκάιντα" που είναι ένα από τα παλαιότερα παραδοσιακά όργανα με παρουσία στη Θράκη, στη Μακεδονία και στη Θεσσαλία, ενώ δεν αποκλείεται να υπήρχε και κάποιος τύπος του οργάνου και στην Ήπειρο. Είναι στην πληθώρα τον περιπτώσεων ανδρικός χορός. Η γκάιντα είναι χορός τύπου "στα τρία" αλλά δεν ακολουθεί πάντα ένα απόλυτο χορευτικό μοτίβο καθώς στις περισσότερες παραλλαγές του χορού ο πρωτοχορευτής μπορεί να καθυστερεί τα βήματα, να τα παραλείπει και να αυτοσχεδιάζει. Η παραλλαγή της Αλμωπίας είναι ίσως η γνωστότερη σήμερα πανελλαδικά. Έγινε κυρίως γνωστή μέσω των χορευτικών συλλόγων που αν και διέδωσαν τον χορό σε όλη την Ελλάδα, τυποποίησαν τον χορό με αποτέλεσμα να χαθεί μέρος της αυθεντικότητας και του αυθορμητισμού του. Είναι από τους πιο λεβέντικους και αγαπητούς χορούς στην περιοχή. Στην ουσία πρόκειται για τον χορό στάρτσκο (γερόντικος) ή ράμνο (ομαλός). Η διαφορά της γκάιντας με τα άλλα δύο είναι κυρίως μουσική και όχι τόσο χορευτική. Παρόλα αυτά η γκάιντα χορευόταν συνήθως πιο εύθυμα, πιο γρήγορα και χωρούσε περισσότερους αυτοσχεδιασμούς. Η συγκεκριμένη εκτέλεση προέρχεται από τον δίσκο Macedonian folk dances vol.3 επιμέλειας και καταγραφής του Dennis Boxell. Η καταγραφή έγινε μάλλον το 1964 στους Πρόμαχους Αλμωπίας. Γκάιντα παίζει πιθανότατα ο Γιώργος Ορμάνης από τη Σωσάνδρα (κρίνοντας από την χρονική περίοδο της καταγραφής, τον τόπο και το παίξιμο της γκάιντας). Ο Dennis Boxell σε άρθρο του που μιλάει για το ταξίδι του στους Πρόμαχους αναφέρει τους χορούς που κατέγραψε (ένας από αυτούς και η γκάιντα), όπως και ότι έπαιξε σε καταγραφή του ένας γκαιντατζής από άλλο χωριό (μάλλον Σωσάνδρα). Συνδυάζοντας όλα αυτά φαίνεται πως το πιθανότερο είναι πως στη καταγραφή παίζει ο Γιώργος Ορμάνης στους Πρόμαχους. Ο Γιώργος Ορμάνης ήταν παλιός γκαιντατζής από την περιοχή της Αλμωπίας, συγκεκριμένα είχε καταγωγή από τους Πρόμαχους αλλά έγινε αργότερα κάτοικος Σωσάνδρας. Γεννήθηκε στις αρχές του περασμένου αιώνα και πέθανε περίπου το 1966-1968. Φαίνεται πως ήταν από τους πιο δεξιοτέχνες γκαιντατζήδες της περιοχής και είχε παραδοσιακό, τοπικό παίξιμο στη γκάιντα. Ο γιος του Πέτρος έπαιζε και αυτός γκάιντα και κρουστά, καθώς και ο εγγονός του Γιώργος παίζει κασοτύμπανο. Ενδιαφέρον είναι πως οι περισσότερες παλιές ηχογραφήσεις τοπικών μουσικών με γκάιντα χρησιμοποιούν γκάιντες κουρδισμένες ψηλά (περίπου στο Ρε ή στο Μι) σε αντίθεση με τις σημερινές που οι περισσότερες είναι κουρδισμένες στο Λα. Οι περισσότερες σημερινές είτε είναι από τη Β. Μακεδονία, είτε είναι Θρακιώτικες νέου τύπου. Ο νέος τόνος βοηθάει τον τραγουδιστή αφού στην πληθώρα των περιπτώσεων είναι άνδρας, ενώ παλαιότερα οι περισσότερες που τραγουδούσαν ήταν γυναίκες.