TURQUTBƏY RZA-ZADƏ ALİ: SƏNİNKİ FİKİR, MƏNİMKİ DÜŞÜNCƏ

Təqdim olunan mətn insan düşüncəsinin ucalığı, mənəvi dərketmə və əbədiyyət mövzularını fəlsəfi bir dillə şərh edir. Müəllif sağlam düşüncəni nur saçan ulduzlara və işıq sürətinə bənzədərək, onun insanı zaman və məkan hüdudlarından kənara çıxaran yeganə vasitə olduğunu vurğulayır. İlahi nurla bağlanan ruhun təkəbbürdən və maddi dünyanın keçici şöhrətindən uzaqlaşaraq, həqiqi paklığa qovuşması əsas ideya kimi önə çıxarılır. Mətndə həmçinin bəşəriyyətin mənəm-mənəmlik ucbatından müqəddəs həqiqətləri dərk edə bilməməsi və tarixin dərinliklərində qalan pak simaların qədir-qiymətinin bilinməməsi təəssüf hissi ilə qeyd olunur. Sonda fikir ilə düşüncə arasındakı fərq vurğulanaraq, insanın öz daxili dünyasında ucalmaq və Yaradana qovuşmaq üçün mənəvi oyanışa ehtiyacı olduğu bildirilir. Düşün, Əfəndim! Düşündükcə düşüncələri qəti görmüş olursan ki, fikirlərdir əslən sonsuz olan, düşüncənin qətiyyəti deyil. Düşündükcə görürsən ki, qətiyyən insan oğlu sonsuz fikirlər arasından göy üzü uca səmalarda sayrışan o ulduzlar kimi İşıq sürrətinə əbədiyyən qalxa bilmir. Bəli, düşüncədir insanı dərkiyyata çatdıran, bəli o uca səmavi göylərdəndir bizlərə sayrışan İşığın qətiyyət dərrakəsi ki, sağlam düşüncələr sadəcə və sadəcə İşıq sürrətində yer almışdır. Bəzən insan zaman deyər, bəzən ömür, taleh, qismət deyər, bəli, çünki hər sayrışan ulduz kimi o İşığın sürrəti hər insan beynində əbədiləşə bilməz. İnsan oğlu onun üçün əbədiyyən İşığa qalxa bağlana bilmir ki, zaman və ömür eynən paralel döngünün içərisindədir. Zamandan ayrılan an düşüncənin qətiyyətidir ki, bəli, orada əbədiyyən İşığa qalxış vardır, o an zamandan və məkandan ayrılmış olursan ruhən. Düşüncələr -düşüncələr, sağlam düşüncələr, gör sən nə qədər ali və müqəddəssən ki, sənə bir dəfə bağlanan ruh oradan ayrılmaq istəmir. Gör sən nə qədər ali və müqəddəssən ki, var olduğun yer kürrəsinin ətrafında İşıq sürrəti ilə sayrışan ulduzlar kimisən. Bəli, gör sən nə qədər ali və müqəddəssən ki, insan sağlığında zaman və ömür-zaman döngüsündə var olduğu bəşər arasından sənə bağlananda görürsən ki, gör nə qədər günahkarsan insan. Yalnız o an o sağlam düşüncənin sənə ayrılmış an işığın anında sənə çatır ki, özünü kənardan görə bilirsən, günaha batmış mundar vücudunu kənardan görə bilirsən. Düşüncənin qətiyyən anından baxaraq görürsən ki, o an var, vardır o an ki, insan bir o an düşüncənin əbədiyyətinə qovuşa bilir, yəni can verən anı insana bax, insana, gözlərə bax, gözlərə ömür və taleh zaman içərisindən yekunlaşır insan. Sağlığında sağlam iradəyə sahib olmaq o İşığın anında əbədiyyən seçilmiş Paklılara aiddir, zaman və döngü içərisində fır-fırıldaq, nadan fikirləri qarışıq bəşər alnının qırış izindən bəllidir. Allah qatında gərək alnı açıq olasan, eyy insan, vergül verib bu ömrü-nöqtəni mənəm-mənəmliyində başa vurmayasan. Allah qatında Allah adamı gərək olasan, eyy insan, İşıqdan sayrışaraq aranıza bəşərə düşmüş Paklılarına sahib çıxasan, məhv etməyəsən, bəşər. Düşündükcə görürsən ki, Vallah, tarixə min illiklərə dönüb baxıb xatırlayıb İşıq yaddaşında başa düşürsən ki, sən daşa-divara demisən nə demisənsə, elə bil min illiklərə nəzər salıb sadalayıb bütöv göndəriliş Paklılarına baxıb görürsən ki o zavallılar daşa-qayaya demiş sanki bütöv müqəddəs sayrışan İşıq deyimlərini. Bəşər niyə əbədiyyən müqəddəs An -a bağlana bilmir!!??