कोकिळा एक लबाड पक्षी | Asian koyal | #kokila #koyal

निसर्ग अंगणापासून डोंगरपर्यंत या मालिकेत तुमचं स्वागत. मार्च एप्रिल महिन्याचे दिवस चालू होतात आणि थंडी पळून उकाडा वाढायला सुरुवात होतें. पहाटेच्या हलक्या गारव्यात सूर्योदयापूर्वी लांब कुठेतरी कोकीळाचे मधुर गायन कानावर पडताना प्रसन्न दिवसाची सुरुवात होतें. सर्व पक्ष्यापेक्षा कोकीळ हा पक्षी सकाळी लवकर उठतो. तीक्ष्ण चोच, लाल डोळे आणि मागे लांब पांख असलेला कोकिळा हा पक्षी सर्वांच्या परिचयाचा . कोकिळा गाते असं आपण म्हणतो, पण त्यातली गंमत अशी आहे की प्रत्यक्षात गातो तो नर असतो, मादी केवळ किक् -किक् असे तीक्ष्ण स्वर उच्चारते. इतर पक्षांच्या मनानी कोकीळ पक्षाचा आवाज खूपच मोठा असतो . आंब्याला मोहोर येण्याच्या काळात वसंताच्या आगमनापासून या कोकिळाला कंठ फुटून तो गाऊ लागतो. ऐकू येणारा 'कुहूsकुहू' पुढे ऑगस्ट-सप्टेंबरच्या अखेर्पर्यंत ऐकू येतो. श्रावण महिन्यापर्यंत याचे गाणे ऐकू येते. पण पुढे हिवाळाभर ते बंद होते. कोकीळ पक्षी सध्या शहरातील बागा आणि घरांच्या आजूबाजूने असलेल्या झाडांवरून जास्त दिसून येतो. नेमक्या याच झाडांवर कावळ्यांचीही घरटी असतात . कोकीळ पक्षी आपले स्वत:चे घरटे तर बांधत नाहीच पण मादी इतर पक्ष्याच्या घरट्यात अंडी सोडून जाते आणि आपल्या पिलांची देखभालही करत नाहीत. मार्च ते ऑगस्ट हा काळ कोकीळ पक्ष्यांचा विणीचा काळ. कोकिळा एकावेळी १२ -15 अंडी घालू शकतात. १२ - १५ दिवसात अंड्यांतून पिल्ले बाहेर येतात. या काळात कावळे कोकिळनराचा पाठलाग करून त्यांना त्यांच्या झाडावरून हुसकावून देत असतात. हे थोड्याशा निरीक्षणाने तुमच्या लक्षात येईल. अशा काळात आसमंत कोकिळेच्या आवाजाने भरून गेलेला असतो कोकिळेच्या आवाजाने कावळ्यांना भुरळ पडते आणि ते फसतात. हा पाठलाग चालू असताना कावळीपेक्षाही हुशार असलेली कोकिळा तिची नजर चुकवून आपली अंडी तिच्या घरट्यात घालते. कावळा कावळी प्रेमाने ही अंडी त्यांचीच समजून उबवत असतात, अंड्यातून पिल्ले बाहेर पडताना कोकिळ आणि कावळे एकमेकांसारखे दिसतात. कोकिळा तिची पिल्ले थोडी मोठी झाल्यावर पुन्हा कावळ्यांना फसवून तिच्या अपत्यांचे अपहरण करते. कोकिळेचे पिल्लू बाहेर पडल्यानंतर ते घरट्यातील इतर पिलांपेक्षा मोठे आणि आक्रमक असते. असेही अनेकदा दिसून येते की इतर लहान पक्षीही त्या कोकिळेच्या पिल्लांना भरवत असतात. कोकिळ प्रथम हळूहळू गाऊ लागतो पण थोड्याच वेळाने गाण्याचा वेग वाढत जाऊन सूरही चढत जातो. गाणे रंगात आले असतानाच एकदम थांबते व थोड्या वेळाने पुन्हा सुरू होते. कोकिळा मादी मात्र झाडावर बसून फक्त बुड् बुड् बुड् असा आवाज काढते किंवा एका झाडावरून दुसऱ्यावर उडत जातांना किक् किक् किक् असे सूर काढते. ह्याचे वैज्ञानिक नाव ‘युडेनेमिस स्कॉलोपेकस’. कोकीळा पक्षी जंगलात क्वचितच आढळते. अंटार्क्टिका सोडून हा जगात सर्वत्र आढळतो, कोकिळा शिकारी पक्षी आहे पण तो भित्राही आहे. त्याला लपून राहायला आवडते. तो जमिनीवर सहसा उतरत नाही. झाडांवरचे लहान कीटक, फळे,अमृत,मुंग्या, आणि इतर लहान पक्ष्याची अंडी पळवून ते खातात. कोकिळेचा आवाजाची अजून एक मजेशीर गोष्ट आहे. लहान पाणी ती अनेकांनी अनुभवली असेल कदाचित. कोकिळ ओरडू लागला की काही मुले त्याची नक्कल करतात तेव्हा तो आणखी वेगाने ओरडू लागतो आणि एक वेळ अशी येते की तो ओरडणे बंद करतो. कोकिळेचे आयुष्य ४ ते ६ वर्षे असते, कोकिळेच्या शेवटच्या वर्षांत तिला खूप पिल्ले होतात. कोकिळेला धार्मिकही स्थान आहे . दर १८ वर्षांनी आषाढात 'कोकीळा व्रताचा' महिना येतो तेव्हा या अधिक महिन्यात अनेक स्त्रिया कोकिळाव्रत पाळतात. दिवसभर पाणी न पिता कडक उपवास करून सायंकाळी कोकिळेचे कुहूगान ऐकले की त्या उपवास सोडतात. कोकिळ हा देखील झारखंड राज्याचा राज्य पक्षी आहे. झारखंड राज्यात एक प्रथा आहे , दोन गावातील आपसातील वाद मिटवण्यासाठी मंदिराच्या आवारात कोकिळांच्या झुंजीची परंपरा पूर्वापार आहे. पराभूत गाव विजेत्या गावाची बाजी ऐकतो. आणि भांडण मिटवले जाते. पंचम सुरात गाणा-या कोकिळेची गायनातील आर्तता मानवी मनाला भुरळ घालणारी असल्याने लावणीकारांनी शृंगारिक लावण्या रचिल्या आहेत आणि पुष्कळ संगीतकारांनी त्यावर चिजा बांधल्या आहेत. परमेश्वराने जीवांची निर्मिती करताना प्रत्येक प्राणीमात्रात आवाज, आकार, रंग, दिसणे, वर्तन त्यात काहीना काही वेगळेपण ठेवलं आहे. त्याच्या कुतूहलातून आपण आपल्या आजूबाजूचा निसर्ग पहिला तरच त्याचं आणि आपलं नातं अजून घट्ट होत जाईल. आपल्या मराठीत एक म्हण आहे एखाद्याला फसवणे म्हजे - मामा बनवणे. किवा मराठीत अजून एक म्हण आहे "मूर्ख लोक घरे बांधतात व शहाणे लोक त्यात भाड्याने रहातात " यावर बहुदा कोकिळ या पक्षाचा विश्वास असतो. कारण ज्या तर्हेकने कोकीळ पक्षी कावळ्याला आपल्या पिल्लांचा मामा बनवते ते ऐकल्यावर ही म्हण अगदी पटते. तर हाच तो निसर्ग अंगणापासून डोंगरपर्यंतचा असे व्हिडिओ शहरातील प्रेक्षकांप्रमाणे ग्रामीण भागातील मुलांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी जरूर शेअर करा, लाइक करा , बेल आयकोंवर क्लिक करा आणि माझ्या या चेंनेलला सब्स्क्राईब करा. मोबाईल - 9420444969 [email protected]