حکومت سادات علوی طبرستان، اولین حکومت شیعی در ایران

سادات علوی زیدی 66 سال در کرانه های دریای خزر حکومت کردند. حکام و بزرگان این سلسله همه از سادات حسنی و حسینی بودند که اعتقاد زیدی داشتند و طی زمان از حجاز به ایران محاجرت کرده بودند و متولدین ایران نبودند. درآغاز عده ای از آنها که پناهنده به کوههای دیلمان و طبرستان بودند با اندیشه های خود مردم را تحت تاثیر قرار دادند و بسیاری از ایشان به همین واسطه اسلام شیعی اختیار کردند و جولانگه ایشان از شرق مازندران و گرگان تا گیلان بود لیکن به دلیل نداشتن رهبری تبدیل به گروه های نامنظمی شده بودند که قلمرو دقیقی نداشتند و با قدرتهای زمان خود مانند طاهریان در نزاع بودند. تصمیم گرفته شد که رهبری داشته باشند و یکی از سادات جلیل القدر مهاجر از مدینه را که در ری می زیست دعوت به طبرستان کردند و او حسن ابن زید از نسل امام حسن مجتبی بود. وی در سال 250 علویان را نظام و سازمان داد و شکل حکومت و امارت منظمی به ایشان بخشید. در گیری های علویان با طاهریان و صفاریان و سامانیان همیشگی بود و این حکومت تقریبا روی صلح و آرامش را در عمر کوتاه خود ندید. محمد بن زید برادر بعد از وی به امارت رسید که قلمرو را مستحکم تر کرد و خود بعد از 17 سال در جنگ با امیراسماعیل سامانی جان باخت. یکی از فرماندهان علوی که سید حسینی بود و سابقه قضاوت و جنگیدن را هم داشت به عنوان حاکم برگزیده شد که بزرگترین این حکومت است. حسن اطروش یا ناصر کبیر او تا 304 حکومت کرد و در آمل مدفون است. پس از وی دامادش حسن ابن قاسم عهده دار مسند حکومت شد که دست آخر مورد خیانت یارانش اسفار بن شیرویه و علی بویه شد و با قتل وی سلسله سادات علویان طبرستان به تاریخ پیوست.