حکومت غزنویان

حکومت غزنویان یکی از سلسله‌های ترک‌تبار ایرانی‌مآب بود که از اواخر قرن دهم میلادی در شرق ایران و ماوراءالنهر شکل گرفت و تا حدود دو قرن ادامه یافت. غزنویان در اصل از غلامان ترک‌تبار سامانیان بودند. سبکتکین، پدر محمود، ابتدا غلام بود ولی به تدریج به امیری غزنه رسید و پایه‌های حکومت غزنوی را مستقل از سامانیان پی‌ریزی کرد (حکومت: ۳۶۶–۳۸۷ ق / ۹۷۷–۹۹۷ م). سلطنت محمود غزنوی (۳۸۷–۴۲۱ ق / ۹۹۷–۱۰۳۰ م) با مرگ سبکتکین، محمود با کنار زدن برادرش اسماعیل، قدرت را در دست گرفت و خود را سلطان خواند؛ اولین پادشاهی که این لقب را پس از اسلام در جهان اسلام به‌طور رسمی استفاده کرد. گسترش قلمرو به شرق و شبه‌قاره هند لشکرکشی‌های مکرر کرد (حدود ۱۷ بار)، مناطق بزرگی از شمال هند را فتح کرد، از جمله پنجاب و لاهور. در غرب نیز تا ری و همدان پیش رفت، پس از شکست دادن آل بویه در برخی مناطق. خراسان و ماوراءالنهر را نیز مدتی تحت نفوذ داشت، اگرچه با ظهور سلجوقیان این مناطق به‌تدریج از دست رفتند. محمود در سال ۴۲۱ ق / ۱۰۳۰ م درگذشت.