Zaśnij przy historii. Niezwykły świat ukryty pod Ameryką Północną

Spójrz na pole pszenicy w Kansas. Płaskie aż po horyzont. A teraz wyobraź sobie, że stoisz na dnie oceanu. Nie obok oceanu, nie nad nim — na jego dnie. Przez kilkadziesiąt milionów lat, w epoce kredy, przez serce dzisiejszych Stanów Zjednoczonych przebiegał ocean. Western Interior Seaway — Zachodnie Morze Śródlądowe — łączyło zimny Ocean Arktyczny z ciepłą Zatoką Meksykańską mostem słonej wody długim na trzy tysiące dwieście kilometrów. Przecinało kontynent na pół: po zachodniej stronie wody leżała Laramidia, po wschodniej Appalachia. Dwa lądy, jeden ocean między nimi, dinozaury, które nigdy się nie spotkały. Tego morza nie ma na żadnej współczesnej mapie. Nie można w nim zanurkować, nie można spuścić batyskafu. Bo zamieniło się w skałę. Czas zrobił z wody kamień. Żeby zejść w jego głębię, nie trzeba schodzić w dół — trzeba cofać się w tył, w czasie. A do „kiedyś” nie prowadzi żadna droga. To opowieść o morzu, którego nie ma, i o paradoksie, że oglądamy je tylko dlatego, że wciąż się rozpada. O białej kredzie zrobionej z planktonu, o mozazaurach i plezjozaurach, o rybie zjedzonej przez rybę, o wojnie Cope'a z Marshem o kości, o rodzinie Sternbergów, która całe pokolenia spędziła na wydobywaniu zmarłego oceanu. I o tym, czego nigdy nie zdołamy zbadać — bo leży nie gdzieś indziej, lecz kiedyś indziej. KRAWĘDŹ ŚWIATA — odcinek dwudziesty trzeci. — ROZDZIAŁY — 00:00 Morze, którego nie ma 10:58 Jak rodzi się morze 22:02 Oddech morza: transgresje i kreda 33:18 Biały całun: kreda z planktonu 44:26 Jaszczury morza: mozazaury 54:58 Długie szyje i ryby-potwory 1:05:21 Pancerze i muszle: żółwie, amonity, małże-olbrzymy 1:16:02 Niebo i nurkowie: Pteranodon, Hesperornis, Ichthyornis 1:26:36 Wojna o kości 1:37:49 Sternbergowie i muzeum morza 1:48:43 Czytanie czasu i koniec morza 1:59:57 To, czego nie da się zbadać — ŹRÓDŁA KLUCZOWE — Everhart, M. J. (2017, 2. wyd.; 1. wyd. 2005). Oceans of Kansas: A Natural History of the Western Interior Sea. Indiana University Press. oceansofkansas.com — encyklopedia online WIS (M. Everhart). Kansas Geological Survey (KGS) — Bulletin 225: Smoky Hill Chalk Member, Niobrara Chalk of the Type Area, Western Kansas. kgs.ku.edu. Sternberg Museum of Natural History (Fort Hays State University), Hays, Kansas. sternberg.fhsu.edu. USGS — stratygrafia i paleogeografia Western Interior; klasyczne prace W. A. Cobban & E. G. Kauffman o strefach amonitowych i biostratygrafii WIS. Kauffman, E. G. & Caldwell, W. G. E. (red.) (1993). Evolution of the Western Interior Basin. Geological Association of Canada Special Paper 39. Everhart, M. J., Hageman, S. A. & Hoffman, B. L. (2010). Another Sternberg "Fish-within-a-Fish" Discovery. Transactions of the Kansas Academy of Science 113(3/4). Leidy, J. (1870). Remarks on Elasmosaurus platyurus. Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia. Deep Time Maps™ (paleogeografia Rona Blakeya) — mapy paleogeograficzne WIS wg pięter. Schulte et al. (2010). The Chicxulub Asteroid Impact and Mass Extinction at the Cretaceous-Paleogene Boundary. Science. National Park Service / National Natural Landmarks — Monument Rocks (1. NNL, 1968). #dokument #paleontologia #kreda #morze #dinozaury #mozazaur #Kansas #Niobrara #Cope #Marsh #Sternberg #wojnaokości #KrawędźŚwiata #naturaekstremalna #głębokiczas ----------------------------------------------------------------------