დარეჯანის სასახლე და ფერისცვალების დედათა მონასტერი

ავლაბარი თბილისის ერთ-ერთი უძელესი უბანია, რომლის ძველი სახელწოდება ისანია. ეს ადგილი ძვ. წ. I ათწლეულიდან ყოფილა დასახლებული. XI-XII საუკუნეებში ისანში საქართველოს მეფეთა სასახლეები, ტაძრები, ბაღები და სავანეები ყოფილა მოწყობილი. 13ე საუკუნის დასასრულისთვის ისანს ეწოდა მეტეხი. სახელწოდება ავლაბარი მოგვიანებით, XIV საუკუნეში დამკვიდრდა. ძველი ისანი მნახველის თვალწინ მეტეხის ტაძრით იშლება. დარეჯანის სასახლე, რომელიც რიყის უბნის ციცაბო კლდეზეა დაკიდული, ჩიტის ბუდესავით მოჩანს მტკვრის მარცხენა ნაპირზე. სასახლე სწორედ ამ აივნითაა ცნობილი, რომელსაც არაერთი რეკონსტრუქციის მიუხედავად პირვანდელი სახე არასოდეს დაუკარგავს.მეტეხის აღმართზე, მარცხენა მხარეს იწყება კიბეების რიგი, რომელსაც თბილისში შემორჩენილ ერთ-ერთ უძველეს, 250 წლის შენობისკენ ავყავართ. კლდის თავზე აშენებული ეს სასახლე ძველი ქალაქის თითქმის ყველა წერტილიდან იპყრობს ყურადღებას. და მართლაც, შეუძლებელია თვალში არ მოგვხდეს მეტეხის პლატოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მტკვრისკენ მიმართულ შემაღლებულ ადგილზე აღმართული, წრიული ფორმის კოშკი ხის ფართო აივნით. კოშკი აშენებულია ავლაბრის კედლის ნარჩენებზე, რომელიც რიყის ქვითა და ბრტყელი კვადრატული აგურითაა ნაგები. სასახლისა და მისი კომპლექსის ზუსტ დაგეგმარებას ჩვენამდე არ მოუღწევია. შემდგომში ეკლესია გადაკეთდა მაცხოვრის ფერისცვალების სახელობის მონასტრად. ამ მონასტერს „დარიის მონასტერს“, ხოლო სასახლეს „საჩინოს“ უწოდებენ. „საჩინო“ იმიტომ შეარქვეს, რომ იმდოირნდელი ქალაქის ყველა კუთხიდან კარგად სჩანდა. ამ სასახლესთან მთავრდებოდა თბილისის გალავანიც. ქართლ-კახეთის მეფის ერეკლე II-ს მეუღლეს, დედოფალ დარეჯანს 1776 წელს ძველი ციხის ნანგრევებზე, სასახლე და წმიდა ირაკლისა და წმიდა დარიას სახელობის კარის ეკლესია აუგია. დარეჯან დედოფლის მიერ აშენებული ეკლესია და სასახლე სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობებთან ერთად ერთიან არქიტექტორულ კომპლექტს შეადგენდა, რომელიც ქვის გალავნით ყოფილა შემოსაზღვრული. თბილისის არქიტექტორულ ძეგლებს შორის განსაკუთრებული ადგილი უკავია „საჩინოს“ - დარეჯანის სასახლის ერთ შემორჩენილ ნაწილს, რომელიც ასე მოხდენილად აგვირგვინებს ძველი ავლაბრის გალავნის ერთ-ერთ ბურჯს. იგი იმ ძეგლთა რიცხვს ეკუთვნის, რომელნიც შესაძლოა, თავისთავად, მეტად მნიშვნელოვანი ძეგლებია და ძველი ქალაქის საერთო ხედის სილუეტის წამყვანი კომპონენტებია. ამ თვალსაზრისით „საჩინო“ მოსახსენიებელია ნარიყალასთან და მეტეხის კლდის წარბის განაშენიანებასთან ერთად. ეკლესიას ისევე, როგორც სასახლეს ქართული და ისლამური არქიტექტურული მორთულობის სინთეზი ახასიათებს. ფერისცვალების ტაძარი ბაზილიკური სტილის ნაგებობაა. ტაძრის მოხატულობა, რომელიც XX საუკუნის დასაწყისს უნდა ეკუთვნოდეს, მხატვრული გადაწყვეტით ქართული არაა და რენესანსის პერიოდის რეალისტური სტილისკენაა მიდრეკილი. ფრესკები ნაწილობრივ დაზიანებულია, შემორჩენილია ძველი და ახალი აღთქმის ცალკეული გამოსახულებები. ისნის უძველეს ზღუდეზე აღმართული დარეჯან დედოფლის სასახლე განსაკუთრებულ მხატვრულ, არქიტექტურულ და ისტორიულ ღირებულებას ანიჭებს თბილისის ამ ძველ უბანს, საიდანაც მოჩანს ქალაქის ულამაზესი ხედი. XX საუკუნის 70-იან წ. აქ 26 კომისრების რაიონული მუზეუმი მოთავსებულა. ერთი პერიოდი ეკლესიას საწყობადაც იყენებდნენ. შემდეგ აქ ერთი მსახიობის თეატრი დაარსდა და 90-ან წლებამდე თეატრალური წარმოდგენები იმართებოდა. 1991 წლიდან ეკლესია საპატრიარქოს გამგებლობაში გადავიდა უწმინდესისა და უნეტარესის ილია II-ის კურთხევით აქ დაარსდა დედათა მონასტერი. 2003 წლის იანვარში საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ლოცვა-კურთხევით გაიხსნა მონასტრის დაქვემდებარებაში არსებული წმინდა ნინოს სახელობის სასნეულო სახლი - ჰოსპისი, სადაც მძიმე სნეულ ადამიანებს უვლიან, რომელთაც სპეციალური მოვლა ჭირდებათ. მოგვიანებით, მონასტერშივე დაარსდა მოწყალების დების სასწავლებელი. მონასტრის ერთ-ერთ ტერასაზე აშენდა წმინდა ალექსანდრე ოქროპირიძის სახელობის ტაძარი. მონასტერში ფუნქციონირებს უფასო ამბოლატორიული ტიპის მომსახურეობა, მიუსაფართათვის, ასევე უფასო სასადილო. უამრავი ადამიანი, რომელთაც წართმეული ჰქონდათ რწმენა კომუნისტური რეჟიმის სამოცდაათწლიანი ბატონობის პერიოდში დღეს მონასტერს ნუგეშისა და სულიერი დახმარებისათვის მიმართავენ. თბილისის ფერისცვალების დედათა მონასტერი და მასთან არსებული მოწყალების დების სასწავლებელი ცდილობს განაგრძოს თავისი მოღვაწეობა და სრულყოს ხალხისადმი სამსახური ღვთის შეწევნითა და კეთილი ადამიანების თანადგომით.