Büyükçamurlu'da kış sohbeti // 2016 Ekim sonu

1998 basımlı soçi'nin sürgündeki sahipleri çerkes vubıhlar kitabından haklarında ilginç bilgiler edinilebilecek olan çerkes boyu. biraz alıntı yapalım.. çerkes- vubıhlar, pek fazla olmayan nüfuslarına ve verdikleri büyük kayıplarına karşın, sürgünde de kafkas diyasporasının siyasi kültürel yaşamında, anayurdu kurtarma ve oraya dönme mücadelesinde önemli roller üstlendiler. bu arada, yaşadıkları ve sürgünleri sırasında kendilerine olanakları nispetinde içtenlikle kucak açmış olan ülke* için de büyük hizmet ve fedakarlıklarda bulunmaktan geri kalmadılar. vubıhların daha kafkasya'da iken başlamış olan yaygın çerkes dillerini (adigece ve abhazca'yı) benimseme süreci, sürgün ve gurbet yıllarında da sürdü. bu süreç konuya yabancı bazı yazarların belirttiklerinin aksine bir "yok olma" değil, çerkeslerin uluslaşma sürecinde yapılan bilinçli bir katkıydı. sürgündeki çerkesler için ilk adige dili alfabesi bir vubıh olan ahmed cavid paşa tarafından hazırlanmış ve yayımlanmıştı (1897). osmanlı ülkesinde ikinci meşrutiyet'in ilanından sonra kurulan çerkes ittihad ve teavun cemiyeti'nin kurucuları ve yöneticileri arasında tuğa fuad paşa, berzeg mehmet zeki paşa, therkhet ahmed cavid paşa, şhaplı osman ferit paşa, pekhu nazmi paşa.. gibi ünlü vubıhlar önemli bir yer tutuyorlardı. diasporada ve tüm dünyada yayınlanan ilk çerkes kadın dergisi "diyane" nin yönetici ve yazarları olan hunce hayriye melek ve pekhu seza hanımlar vubıh idiler. çızemuğ halid lemi atlı, bıjnau muhlis sabahaddin ve nev'eser kökdeş kardeşler gibi ünlü kompozitörler, hüseyin avni lıfıj, zeşu namık ismail, avni arbaş gibi ünlü ressamlar vubıh kökenlidir. türkiye yakın tarihinin en uzun süre dışişleri bakanlığında bulunmuş ve cumhurbaşkanlığına vekalet etmiş bulunan hamt'e ihsan sabri çağlayangil bir vubih idi ve bunun bilincindeydi. 1932 yılında belçika'da yapılan yarışmada "dünya güzeli" seçilerek "türk güzelliğini dünyaya tanıtan" bıjnau keriman halis ece bir çerkes vubıh kızı, bir çok olimpiyatta "türk gücünü dünyaya tanıtan" rahmetli yaşar doğu ve hamit kaplan birer çerkes vubıh çocuğuydular ve köklerinden hiç kopmamışlardı. dostlarımız boşuna üzülmesin ve kendilerini biz çerkeslere düşman hissedenler de boş yere sevinmesinler. çünkü özellikle son yıllarda, hem anayurdumuzda hem de yabancı ülkelerde bilinçli veya bilinçsiz koparılan "vubıhların sonu" ya da "son vubıh" yaygaralarına karşın vubıhlar henüz yok olmuş, hatta tarih sahnesinden çekilmiş değiller. diğer kafkaslı-çerkes kardeşleri arasında onlarla daha da bütünleşmiş olarak yaşıyor, eski işlevleri ve etkinliklerini sürdürüyorlar.