یک سؤال ساده که سقوط یا صعود هر کشور و تمدنی را مشخص می‌کند

ابن خلدون معتقد بود عامل اصلی ظهور و سقوط تمدن‌ها نه ثروت، نه قدرت نظامی و نه سیاستمداران، بلکه نیرویی به نام «عصبیت» (Asabiyyah) است؛ یعنی حس همبستگی، مسئولیت مشترک و آمادگی افراد برای دفاع از جامعه خود. او باور داشت جوامع سخت‌کوش و کم‌جمعیت، به‌ویژه قبایل، عصبیت قوی‌تری دارند و همین باعث موفقیت آن‌ها می‌شود. اما با گسترش رفاه، شهرنشینی و افزایش منافع فردی، این انسجام کم‌کم از بین می‌رود. همچنین چنددستگی و اختلافات داخلی عصبیت را تضعیف می‌کند. از نگاه ابن خلدون، سرنوشت هر تمدن به میزان اتحاد، فداکاری و احساس تعلق اعضای آن به جامعه بستگی دارد.