ฎีกา InTrend EP.74 – ยื่นคำร้องฝ่ายเดียวให้แสดงว่ามีสิทธิในภาระจำยอมเหนือที่ดินอีกแปลงได้หรือไม่

ฎีกา InTrend EP.74 – ยื่นคำร้องฝ่ายเดียวให้แสดงว่ามีสิทธิในภาระจำยอมเหนือที่ดินอีกแปลงได้หรือไม่ The Host : กองสารนิเทศและประชาสัมพันธ์ สำนักงานศาลยุติธรรม Guest Host : สรวิศ ลิมปรังษี ที่ปรึกษา : สรวิศ ลิมปรังษี, อรวรานันท์ ธนาพันธ์วรากุล Show Creator : นันทวัลย์ นุชนนทรี, ศณิฏา จารุภุมมิก Episode Producer & Editor : ศณิฏา จารุภุมมิก, ปนัสยา ชื่นอุระ Sound Designer & Engineer : กฤตภาส ทองแจ้ง, กิติชัย โล่สุวรรณ Coordinator & Admin : สุภาวัชร์ ดลมินทร์, โสรัตน์ ไวศยดำรง Art Director : สุภาวัชร์ ดลมินทร์, ปันจารีณ์ สุวรรณโภชน์ ทศพร ศิลาบำเพ็ญ Webmaster : ผุสชา เรืองกูล, วชิระ โรจน์สุธีวัฒน์ การที่มีสิทธิอย่างหนึ่งอย่างใดนั้นบางครั้งเราอาจมีความต้องการที่จะปกป้องสิทธิของเรา โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากสามารถจดทะเบียนสิทธิให้เป็นหลักเป็นฐานก็จะทำให้สามารถนำไปพิสูจน์หรือแสดงกับบุคคลอื่นได้ และการปรากฏหลักฐานของสิทธิในทะเบียนที่เป็นเอกสารมหาชนก็จะทำให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่ามีความถูกต้อง แต่ปัญหาที่จะนำมากล่าวถึงในตอนนี้จะเป็นประเด็นที่ว่าผู้ที่คิดว่าตนเองมีสิทธิภาระจำยอมเหนือที่ดินอีกแปลงจะมีสิทธิยื่นคำร้องฝ่ายเดียวให้ศาลมีคำสั่งรับรองสิทธิดังกล่าวได้หรือไม่ นายไก่มีที่ดินติดต่ออยู่กับที่ดินของนายกวาง ตลอดระยะเวลาหลายปีที่ผ่านมา นายไก่ได้เดินผ่านแนวที่ดินของนายกวางด้านทิศใต้เพื่อออกไปทางสาธารณะทางด้านดังกล่าว นายไก่คิดว่าตนใช้เส้นทางดังกล่าวมานานมากพอที่จะทำให้ได้สิทธิในภาระจำยอมเหนือที่ดินของนายกวาง นายไก่จึงต้องการให้มีหลักฐานรับรองสิทธิดังกล่าว เผื่อว่าถ้าต่อไปตนขายที่ดินแปลงนั้นไปผู้ซื้อจะได้มีความมั่นใจว่าจะมีสิทธิใช้เส้นทางนั้นได้ นายไก่จึงได้ไปยื่นคำร้องขอต่อศาลจังหวัดซึ่งเป็นที่ตั้งของที่ดินแปลงดังกล่าวเพื่อขอให้ศาลมีคำสั่งแสดงว่าตนเองมีภาระจำยอมเหนือที่ดินของนายกวาง กรณีปัญหาทำนองนี้จะเป็นเรื่องที่ว่าคู่ความที่ประสงค์จะใช้สิทธิทางศาลมีกรณีที่จะสามารถใช้สิทธิของตนได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 หรือไม่ เพราะการจะใช้สิทธิทางศาลได้ กรณีที่จะขอใช้สิทธินั้นจะต้องเข้าตามเงื่อนไขและหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดด้วย กรณีของนายไก่นี้เป็นการยื่นคำร้องขอเป็นคดีฝ่ายเดียวโดยไม่ได้ฟ้องร้องใครเป็นจำเลย เป็นกรณีที่หากจะทำได้ต้องเข้าลักษณะมี “ความจำเป็นต้องใช้สิทธิทางศาล” ซึ่งความจำเป็นที่ว่านี้ต้องเป็นความจำเป็นซึ่งมีกฎหมายฉบับใดฉบับหนึ่งกำหนดให้สามารถมาดำเนินการใช้สิทธิทางศาลได้ หากไม่มีกฎหมายกำหนดไว้ให้ทำแล้วแม้คู่ความอาจจะรู้สึกว่าตนมีความจำเป็นก็ตามก็ยังไม่ใช่กรณีที่สามารถมายื่นคำร้องฝ่ายเดียวต่อศาลได้ ในกรณีของนายไก่นี้เป็นเรื่องที่นายไก่คิดว่าตนมีสิทธิภาระจำยอมเหนือที่ดินของนายกวางโดยอายุความเนื่องจากเห็นว่าตนใช้เส้นทางดังกล่าวผ่านเข้าออกมามากกว่าสิบปีแล้ว แต่แม้ความจริงจะเป็นอย่างที่นายไก่กล่าวอ้างก็ตาม แต่ในเรื่องนี้กฎหมายไม่ได้กำหนดไว้เป็นการเฉพาะให้บุคคลที่เห็นว่าตนได้ภาระจำยอมโดยอายุความสามารถยื่นคำร้องให้ศาลมีคำสั่งแสดงสิทธิเป็นคดีฝ่ายเดียวได้ นายไก่จึงไม่อาจยื่นคำร้องขอดังกล่าวต่อศาลได้ คำถามหนึ่งที่อาจจะเกิดขึ้นคือถ้าเช่นนั้นนายไก่จะมีสิทธิอย่างไร กรณีทำนองนี้หากนายไก่ใช้เส้นทางดังกล่าวผ่านเข้าออกโดยถือว่าได้สิทธิโดยอายุความถูกต้องแล้ว นายไก่ก็คงใช้เส้นทางดังกล่าวได้ต่อไป แต่หากเมื่อใดที่มีการกระทำที่เป็นการขัดขวางการใช้สิทธิดังกล่าว อย่างเช่นหากนายกวางมาสร้างสิ่งกีดขวางทำให้นายไก่ไม่สามารถใช้เส้นทางเข้าออกได้ นายไก่ย่อมมีสิทธิฟ้องขอให้บังคับนายกวางไม่ให้กระทำการดังกล่าวได้ แต่กรณีลักษณะนี้นายไก่ต้องฟ้องนายกวางเป็นจำเลยโดยตรง ไม่ใช่การยื่นคำร้องขอฝ่ายเดียวดังเช่นในกรณีนี้ โดยจะถือว่ามี “ข้อโต้แย้งสิทธิ” ระหว่างกันเกิดขึ้นทำให้ต้องฟ้องร้องเป็นคดีต่อศาล แต่หากนายกวางไม่ได้ทำอะไรที่มีลักษณะขัดขวางหรือโต้แย้งสิทธิของนายไก่ จู่ ๆ นายไก่ก็ย่อมไม่มีสิทธิไปฟ้องร้องนายกวางได้ เรื่องก็จะได้ไม่ต้องถึงโรงถึงศาล กรณีนี้จึงสรุปได้ว่าหากเป็นการได้สิทธิในภาระจำยอมโดยอายุความแล้ว ผู้ที่ได้สิทธินั้นไม่อาจยื่นคำร้องขอฝ่ายเดียวเพื่อให้ศาลมีคำสั่งรับรองสิทธิของตนดังกล่าวได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2455/2563)