Έβγα Μανούλα μ' - Ηρω'ι'κή καρδιά, τραγούδια του Μακεδονικού Αγώνα

Μακεδονία γη Ελληνική! Macedonia Hellenic land! Τραγουδά η Ρούλα Τσέρνου! ''Ώρε 'ν' έβγα, μανούλα, να με ιδείς και να μου καμαρώσεις, ωρη του ιπώς (σε πολλά τραγούδια περιοχών της Μακεδονίας και της Θεσσαλίας συνηθίζεται να μπαίνει στην αρχή των λέξεων ή ενδιάμεσα ένα γιώτα(ι), π.χ. ιπώς, λυπιούνται, κλιάματα κ.λπ.) μι πάει, μάνα μ, η Αρβανιτιά [κι όλοι οι καπεταναίοι]. Οι υπόλοιποι στίχοι κατά τη μουσική εκτέλεση διευθετούνται όπως οι ανωτέρω για την προσαρμογή τους στο μέλος με προσθήκες λέξεων στο δεκαπεντασύλλαβο μέτρο. ''Μό 'χουν αλσίδες στο λαιμό, τα σίδερα στα χέρια. Έβγα, μανούλα μ', να με ιδείς, να τους παρακαλέσεις, να μη με παν από χωριό, ουδ' από πολιτεία. Έχω εχθροί που χαίρονται [και φίλοι απού λυπιούνται, έχω και μι' αγαπητικιά, τα μαύρα θα φορέσει]. Με παν, μάνα μ', στην Έδεσσα, στης Έδεσσας τα πεύκα, πάνε να με κρεμάσουνε [δίχως καμιά αιτία]. Μουσικολογικό Σχόλιο: Ήχος Γ' σε μια σπάνια εκδοχή με τροπικές αλλοιώσεις. Το αρχέγονο μελωδικό του πρότυπο ανάγεται στα Εξαποστειλάρια του Ήχου, όπως ''Τον ληστήν αυθημερόν...''. Η τριημίστιχη δομή προδίδει αντιγραφή, πιθανότατα από προυπάρχοντα κλέφτικα μοιρολόγια. Το τραγούδι αυτό υπάρχει και σε μουσική γραφή, όπως το τραγούδησε ο Δημήτριος Βούλγαρης από τη Σιάτιστα, στο βιβλίο ''Μακεδονία'' των Γ. Μέγα και Σπ. Περιστέρη (1952), σ. 51. Είναι του Μακεδονικού Αγώνα και αναφέρεται στον Καπετάν Άγρα. Μια μέρα του Φεβρουαρίου του 1902 ο Τέλλος Αγαπηνός, νεαρός ανθυπολοχαγός πεζικού, παρουσιάζεται ενώπιον του διαδόχου βασιλέως Κωνσταντίνου παρακαλώντας τον να τον τοποθετήσει στα σύνορα. Ο διάδοχος παραξενεύεται για τη στάση αυτή του νεαρού αξιωματικού και του λέει:''Οι συνάδελφοι σου χαλούν τον κόσμο να έλθουν εις τας Αθήνας, για να γυαλίζουν τις μπότες τους στον Γιαννάκη και συ γυρεύεις να πας στα σύνορα...''. Όταν ήρθε προς αυτόν ένας Μακεδόνας, για να καταταγεί, ο Άγρας του ανέπτυξε τις υποχρεώσεις του και τις μεγάλες δυσκολίες:''σκέψου'' του είπε ''θα περνώμεν πολλές φορές χωρίς τίποτε, θα μένωμεν άγρυπνοι, θα υποφέρωμεν και ότι πολλάκις θα σου ζητώ εργασίαν, η οποία πιθανόν να σου στοιχίσει και την ζωή''. Ο Μακεδόνας δέχθηκε, αλλά ζήτησε να καταταχθεί μόνο για έξι μήνες. ''Αλλά τότε σκέφτεσαι ότι θα ζήσεις και δεν είσαι κατάλληλος δια το σώμα μου'', του είπε ο Άγρας και δεν τον δέχτηκε. Ο Λάμπρος Κορομηλάς, ο ''Δεσπότης'' κατά την συνθηματική γλώσσα των ''Μυστικών του Βάλτου'', γράφει για τον Άγρα:''Νέος εξαίρετος, διαπρέψας από της πρώτης στιγμής επί γεναιότητι και νοημοσύνη. Εγίνωσκον οι Βούλγαροι τι ήξιζε, διότι είχον ίδει αυτόν εις τον πλησίον, ότε εφόρμα ηγούμενος πάντοτε των ανδρών του εν τη λίμνη και καταλαμβάνονεξ εφόδου τα βουλγάρικα οχυρώματα...''.