🔥 इयत्ता 6 वी 👉 इतिहास व नागरिकशास्त्र (1) 👉 Maha TET parisar abhyas 👉 history question answer

👉 history lectures by Sadhna madam 👉 Maha TET parisar abhyas lectures by Sadhna madam 👉 Maha tet paper 1 lectures by Sadhna madam 👉Maha tet paper 2 lectures by Sadhna madam _______________________________________ ✍️🤩🥳इयत्ता सहावीच्या संपूर्ण व्हिडिओची प्ले लिस्ट👇    • सहावीचा इतिहास(6 class history lectures)-S...   प्राचीन भारताचा इतिहास प्राचीन भारताचा इतिहास हा मानवी संस्कृतीच्या सर्वात जुन्या आणि समृद्ध इतिहासांपैकी एक आहे. हा काळ साधारणपणे इसवी सन पूर्व २५०० पासून ते इसवी सनाच्या आठव्या शतकापर्यंत मानला जातो. या काळात भारतीय उपखंडात अनेक संस्कृती, साम्राज्ये आणि धार्मिक-सामाजिक विचारप्रणाली विकसित झाल्या. १. सिंधू संस्कृती (इसवी सन पूर्व २५०० - इसवी सन पूर्व १९००) प्राचीन भारताच्या इतिहासाची सुरुवात सिंधू संस्कृतीपासून होते, जी हडप्पा संस्कृती म्हणूनही ओळखली जाते. ही जगातील सर्वात प्राचीन नागरी संस्कृतींपैकी एक होती. • प्रमुख स्थळे: हडप्पा, मोहेंजोदारो, लोथल, कालीबंगन, धोलावीरा. • वैशिष्ट्ये: • नागरी नियोजन: उत्कृष्ट नगररचना, पक्क्या विटांची घरे, सुनियोजित रस्ते आणि गटार व्यवस्था. • शेती: गहू, बार्ली, कापूस यांची लागवड. • व्यापार: मेसोपोटेमिया आणि इतर संस्कृतींशी व्यापार संबंध. • कला आणि हस्तकला: मातीची भांडी, दागिने, मोहोर (सील्स) आणि मूर्ती. • लिपी: चित्रात्मक लिपी, जी अजूनही पूर्णपणे उलगडलेली नाही. • ऱ्हासाची कारणे: नद्यांचे मार्ग बदलणे, हवामान बदल, नैसर्गिक आपत्त्या किंवा आर्यांचे आक्रमण ही ऱ्हासाची संभाव्य कारणे मानली जातात. २. वैदिक काळ (इसवी सन पूर्व १५०० - इसवी सन पूर्व ६००) सिंधू संस्कृतीच्या ऱ्हासानंतर, भारतीय उपखंडात आर्य लोकांचे आगमन झाले आणि वैदिक संस्कृतीचा उदय झाला. • वेद: ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद हे या काळातील प्रमुख धार्मिक ग्रंथ आहेत. यातून तत्कालीन समाज, धर्म आणि संस्कृतीची माहिती मिळते. • सामाजिक रचना: समाज वर्णव्यवस्थेवर आधारित होता (ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र). सुरुवातीला ही व्यवस्था कर्मानुसार होती, पण नंतर ती जन्मावर आधारित झाली. • राजकीय रचना: जन (टोळ्या) आणि जनपदे (छोटी राज्ये) अस्तित्वात होती. • धर्म: निसर्गशक्तींची पूजा (इंद्र, अग्नी, वरुण), यज्ञ आणि कर्मकांडांना महत्त्व. • उपनिषदे: या काळात तत्त्वज्ञानाचा विकास झाला, ज्यातून आत्मा, ब्रह्म आणि मोक्ष या संकल्पनांवर विचारमंथन झाले. ३. महाजनपदे आणि धार्मिक क्रांती (इसवी सन पूर्व ६०० - इसवी सन पूर्व ३२२) या काळात १६ महाजनपदे उदयास आली, त्यापैकी मगध हे सर्वात शक्तिशाली बनले. याच काळात बौद्ध धर्म आणि जैन धर्माचा उदय झाला. • महाजनपदे: अंग, मगध, काशी, कोसल, वज्जी, मल्ल, चेदी, वत्स, कुरु, पांचाल, मत्स्य, शूरसेन, अश्मक, अवंती, गांधार, कंबोज. • बौद्ध धर्म: • संस्थापक: गौतम बुद्ध (सिद्धार्थ गौतम). • तत्त्वज्ञान: चार आर्य सत्ये, अष्टांगिक मार्ग, अहिंसा, कर्म आणि निर्वाण. • प्रसार: सम्राट अशोकाने बौद्ध धर्माचा जगभर प्रसार केला. • जैन धर्म: • संस्थापक: वर्धमान महावीर (२४ वे तीर्थंकर). • तत्त्वज्ञान: त्रिरत्ने (सम्यक दर्शन, सम्यक ज्ञान, सम्यक चारित्र), पंच महाव्रते (अहिंसा, सत्य, अस्तेय, अपरिग्रह, ब्रह्मचर्य). • प्रसार: अनेक राजांनी जैन धर्माला आश्रय दिला. ४. मौर्य साम्राज्य (इसवी सन पूर्व ३२२ - इसवी सन पूर्व १८५) चंद्रगुप्त मौर्याने नंद घराण्याचा पराभव करून मौर्य साम्राज्याची स्थापना केली. हे प्राचीन भारतातील पहिले मोठे साम्राज्य होते. • चंद्रगुप्त मौर्य: चाणक्य (कौटिल्य) यांच्या मदतीने साम्राज्य स्थापन केले. • अशोक महान: मौर्य साम्राज्याचा सर्वात प्रसिद्ध सम्राट. कलिंग युद्धानंतर त्याने बौद्ध धर्म स्वीकारला आणि अहिंसेचा प्रसार केला. • प्रशासन: कौटिल्याच्या 'अर्थशास्त्र' या ग्रंथातून मौर्य प्रशासनाची माहिती मिळते. सुव्यवस्थित प्रशासन, मजबूत सैन्य आणि करप्रणाली. • कला आणि स्थापत्य: स्तूपांची निर्मिती (उदा. सांचीचा स्तूप), अशोकस्तंभ आणि शिलालेखांद्वारे धर्माचा प्रसार. • ऱ्हास: अशोकानंतर कमकुवत शासक आणि अंतर्गत कलहामुळे साम्राज्याचा ऱ्हास झाला. ५. मौर्योत्तर काळ (इसवी सन पूर्व १८५ - इसवी सन ३१९) मौर्य साम्राज्याच्या पतनानंतर अनेक छोटी राज्ये उदयास आली. • शुंग राजवंश: पुष्यमित्र शुंगाने मौर्य साम्राज्याचा शेवट करून शुंग घराण्याची स्थापना केली. • कण्व राजवंश: शुंगांनंतर कण्व घराणे सत्तेवर आले. • सातवाहन राजवंश: महाराष्ट्रात आणि दख्खनमध्ये सातवाहनांनी मोठे साम्राज्य स्थापन केले. व्यापार आणि संस्कृतीला प्रोत्साहन दिले. • कुशाण साम्राज्य: मध्य आशियातून आलेले कुशाण राजे, कनिष्क हा त्यांचा सर्वात प्रसिद्ध राजा होता. बौद्ध धर्माचा आश्रयदाता. गांधार कला शैलीचा विकास. • परदेशी आक्रमणे: इंडो-ग्रीक, शक आणि पार्थियन यांसारख्या परदेशी आक्रमकांनी भारताच्या वायव्य भागात राज्य केले. ६. गुप्त साम्राज्य (इसवी सन ३१९ - इसवी सन ५५०) गुप्त काळाला भारताचा 'सुवर्णकाळ' मानले जाते. • संस्थापक: श्रीगुप्त. • प्रमुख सम्राट: चंद्रगुप्त पहिला, समुद्रगुप्त (भारताचा नेपोलियन), चंद्रगुप्त दुसरा (विक्रमादित्य). • कला आणि स्थापत्य: अजंठा आणि वेरूळ येथील लेणी, देवगढ येथील दशावतार मंदिर. • विज्ञान आणि गणित: आर्यभट्ट (शून्य आणि दशमान पद्धतीचा शोध), वराहमिहिर (ज्योतिषशास्त्र), ब्रह्मगुप्त. • साहित्य: कालिदास (अभिज्ञानशाकुंतलम्, मेघदूत), विशाखदत्त (मुद्राराक्षस). • प्रशासन: सुव्यवस्थित प्रशासन, शांतता आणि समृद्धी. • ऱ्हास: हूण आक्रमणे आणि अंतर्गत कलहामुळे साम्राज्याचा ऱ्हास झाला.