Raigad Fort History | रायरी ते रायगडचा संपूर्ण इतिहास 🚩

🏰 रायगड – स्वराज्याची राजधानी, इतिहासाचा अजरामर साक्षीदार! 🚩 रायगड... फक्त एक किल्ला नाही, तर हिंदवी स्वराज्याच्या स्वाभिमानाचे, शौर्याचे आणि दूरदृष्टीचे प्रतीक आहे. पण हा गड सुरुवातीपासूनच "रायगड" नव्हता. त्याचे मूळ नाव होते रायरी. सह्याद्रीच्या दुर्गम रांगांमध्ये वसलेला हा डोंगर अनेक राजवटींचा साक्षीदार राहिला. इतिहासकारांच्या मते, बाराव्या शतकाच्या सुमारास रायरीचा परिसर स्थानिक सरदारांच्या ताब्यात होता. पुढे हा किल्ला विविध राजसत्तांच्या ताब्यात गेला. बहामनी सुलतानत उदयास आल्यानंतर हा भाग त्यांच्या प्रभावाखाली आला. बहामनी साम्राज्याच्या विघटनानंतर रायरीवर अहमदनगरच्या निजामशाहीचा ताबा आला. इ.स. १६३६ मध्ये निजामशाहीचा पराभव झाल्यानंतर हा प्रदेश आदिलशाहीच्या अखत्यारीत गेला. त्या काळात जावळीचे सरदार चंद्रराव मोरे हे आदिलशहाचे मांडलिक होते आणि रायरी त्यांच्या ताब्यात होती. (Indian National Science Academy) इ.स. १६५६ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांनी जावळी जिंकून चंद्रराव मोरे यांचा पराभव केला आणि रायरी स्वराज्यात सामील झाली. यानंतर महाराजांनी या दुर्गाचे सामरिक महत्त्व ओळखून त्याला स्वराज्याची भावी राजधानी बनवण्याचा निर्णय घेतला. वास्तुशिल्पज्ञ हिरोजी इंदुलकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली राजवाडे, राजसभा, बाजारपेठ, गंगासागर तलाव, जगदीश्वर मंदिर, नागारखाना, महादरवाजा आणि इतर अनेक भव्य वास्तू उभारण्यात आल्या. (Wikipedia) इ.स. १६६२ च्या सुमारास रायरीचे नाव बदलून "रायगड" ठेवण्यात आले आणि काही वर्षांतच तो स्वराज्याच्या प्रशासनाचा केंद्रबिंदू बनला. अखेर ६ जून १६७४ रोजी याच रायगडावर छत्रपती शिवाजी महाराजांचा भव्य राज्याभिषेक झाला. याच दिवसापासून हिंदवी स्वराज्याला अधिकृत सार्वभौम राजसत्तेचे स्वरूप प्राप्त झाले. (The Indian Express) रायगडावरच महाराजांनी राज्यकारभार केला, अष्टप्रधान मंडळाची व्यवस्था उभी केली आणि स्वराज्याचा विस्तार घडवून आणला. ३ एप्रिल १६८० रोजी याच गडावर छत्रपती शिवाजी महाराजांचे महानिर्वाण झाले. त्यानंतर १६ जानेवारी १६८१ रोजी छत्रपती संभाजी महाराजांचा राज्याभिषेक याच गडावर झाला. (Wikipedia) इ.स. १६८९ मध्ये झुल्फिकार खानाच्या नेतृत्वाखाली मोगलांनी रायगडाला वेढा घातला. दीर्घ संघर्षानंतर गड मोगलांच्या ताब्यात गेला महाराणी येसूबाई आणि बाल शाहू यांना याच गडावरून कैद करण्यात आले. पुढील अनेक दशके रायगड मोगलांच्या ताब्यात राहिला.  अठराव्या शतकात मराठ्यांनी पुन्हा रायगड आपल्या ताब्यात घेतला. जरी राजधानी सातारा आणि नंतर पुण्याकडे गेली होती, तरी रायगडाचे ऐतिहासिक आणि भावनिक महत्त्व कायम राहिले. पुढे नाना फडणवीस यांनी काही दुरुस्तीची कामेही केली.  इ.स. १८१८ मध्ये तिसऱ्या इंग्रज-मराठा युद्धादरम्यान ब्रिटिशांनी रायगडावर तोफांचा मारा केला. या हल्ल्यात अनेक लाकडी राजवाडे आणि वास्तू जळून खाक झाल्या. त्यानंतर रायगड भग्नावस्थेत गेला; मात्र त्याचे ऐतिहासिक वैभव आजही प्रत्येक दगडातून बोलते.  आज रायगड हा लाखो शिवभक्तांसाठी प्रेरणास्थान आहे. महादरवाजा, होळीचा माळ, राजसभा, सिंहासनाची जागा, जगदीश्वर मंदिर गंगासागर तलाव, हिरकणी बुरुज, टकमक टोक, बाजारपेठ आणि छत्रपती शिवाजी महाराजांची समाधी या प्रत्येक वास्तूमध्ये स्वराज्याचा इतिहास जिवंत आहे. या व्हिडिओमध्ये आपण रायरीपासून रायगडापर्यंतचा संपूर्ण प्रवास, विविध राजवटी, शिवकाल, राज्याभिषेक, संभाजी महाराजांचा काळ, मोगलांचा वेढा, मराठ्यांची पुनर्प्राप्ती आणि इंग्रजांच्या हल्ल्यापर्यंतचा संपूर्ण इतिहास जाणून घेणार आहोत. 🚩 जय भवानी | जय शिवाजी! #shivajimaharaj