Maktabgacha yosh davrida psixik rivojlanish

Maktabgacha yosh davrida psixik rivojlanish — bu bolaning tug‘ilganidan boshlab 6–7 yoshgacha bo‘lgan davrda bilish jarayonlari, hissiy-irodaviy sohasi va shaxsiy xususiyatlarining shakllanishi hamda rivojlanishidir. Ushbu davr inson psixik taraqqiyotining eng muhim bosqichlaridan biri hisoblanadi, chunki aynan shu davrda keyingi ta’lim va tarbiya uchun zarur bo‘lgan psixologik asoslar yaratiladi. Maktabgacha yosh davrida bolaning idroki rivojlanib, u atrofdagi predmet va hodisalarni aniqroq qabul qila boshlaydi. Bola ranglarni, shakllarni, hajmni va fazoviy munosabatlarni farqlashni o‘rganadi. Uning kuzatuvchanligi ortib boradi. Bu davrda diqqat ham rivojlanadi. Dastlab bola diqqatini uzoq vaqt bir narsaga qaratib tura olmaydi. Yosh ortishi bilan diqqatning barqarorligi va hajmi ortib boradi. Bola o‘zi uchun qiziqarli bo‘lgan faoliyatga ko‘proq e'tibor qaratadi. Xotira rivojlanishida asosan ixtiyorsiz eslab qolish ustunlik qiladi. Bola qiziqarli voqealar, ertaklar va o‘yinlar orqali ma'lumotlarni oson eslab qoladi. Katta maktabgacha yoshga kelib esa ixtiyoriy xotira shakllana boshlaydi va bola maqsadli ravishda yodlashga harakat qiladi. Tafakkur dastlab ko‘rgazmali-harakatli shaklda namoyon bo‘ladi. Keyinchalik ko‘rgazmali-obrazli tafakkur rivojlanadi. Bola predmetlar o‘rtasidagi bog‘lanishlarni tushunishga, oddiy muammolarni hal qilishga va sabab-oqibat munosabatlarini anglashga harakat qiladi. Xayol maktabgacha yoshda ayniqsa faol rivojlanadi. Bola turli obrazlar yaratadi, rolli o‘yinlarda ishtirok etadi va tasavvuridan keng foydalanadi. Xayolning rivojlanishi ijodkorlikning shakllanishiga xizmat qiladi. Nutq rivojlanishi ham juda jadal kechadi. Bolaning lug‘at boyligi ortadi, gap tuzish va fikrni izchil ifodalash qobiliyati rivojlanadi. Nutq muloqot vositasi sifatida tobora muhim ahamiyat kasb etadi. Hissiy-irodaviy sohada ham sezilarli o‘zgarishlar yuz beradi. Bola o‘z hissiyotlarini boshqarishni, kattalar va tengdoshlari bilan muloqot qilishni o‘rganadi. Unda axloqiy hislar, javobgarlik, hamdardlik va o‘z xatti-harakatlarini nazorat qilish ko‘nikmalari shakllana boshlaydi. Maktabgacha yosh davrining yetakchi faoliyati o‘yin faoliyati hisoblanadi. O‘yin jarayonida bola atrof-muhitni o‘rganadi, ijtimoiy tajribani egallaydi, muloqot ko‘nikmalarini rivojlantiradi va shaxs sifatida shakllanadi. Xulosa qilib aytganda, maktabgacha yosh davri bolaning psixik rivojlanishida hal qiluvchi bosqich bo‘lib, bu davrda idrok, diqqat, xotira, tafakkur, xayol, nutq va shaxsning muhim sifatlari shakllanadi hamda keyingi maktab ta’limi uchun zarur poydevor yaratiladi.