Жақсылық жырау…

«Ауылға Сүгір келді деп…» деген терменің шығу тарихы оның әуенінің жасалу тарихы Амандық ағадан бастау алады. Себебі, ол Түркменстанда тұрғанда оның әкесі Көмекпен замандас Омар деген жырау болған. Амандық сол Омардың сарынына сәйкестендіре отырып, түркмен иірімдерін пайдаланған. Омардың әуені басқашалау. Ол Сүгір Бегендікұлының апасының баласы, яғни туған жиені. Сүгір ондай әуенге (мақамға) салмаған. Омардың жыр саздарын шәкірті Қобылаш жырау елге жеткізді. Қобылаштан алып қалып, халық арасында насихаттап жүрген шәкірті, қазіргі танымал жыршылардың бірі Ұзақбай Сахиев. Ұлтын ұйыта алатын әнші-жыршылар қуғындалып, “халық жауы” аталып, немесе “наданның” қатарына жатқызылған кезде, кәнігі жыршылар азайып, таусылып, жоғалуға айналған кез. Жас жыршылар жоқ, жыршылардың ең соңы -қазір 90ға таяп қалған Жақсылық Елеусінов. “Жыр-терме” қасиетін жастарға түсіндіру, мойындату, санасына сіңіру үшін ойнақы музыка жасау керек болды. Осы бағытта қиялға беріліп жатқан кезде - баяғы балалық балғын шағы, өскен жері еске түседі... Тарихи отаныма, келіп жатырмын, туған жер қалды-ау, баяғы тұрған ауылдарымыздың барлығы деген сағыныш сазы, түркмен сарыны санаға орала береді. Яғни ойша елестеткенде сонау Түркменстанның шекарасынан жоғары қарай қырға, “Қасқа жолға” шығып тұрып, тарихи атақонысын аңсап келе жатқан, қой бағып жүрген Түркпен сияқты иығында домбырасы, домбырасының сабына бір бүйен торсыққа құйып алған шалабы мен жарты таба наны бар, айдалада ілби басып келе жатқан, бір бейшара тарихи отанын, атамекенін аңсап, бабаларының қаны мен тері тамған жерге жете алмай келе жатыр. Маңғыстауға жетсем-ау деген арман - жырларда естіген Маңғыстаудың дөңі, Маңғыстаудың ойы, “Жетібай, Өзен, Маңғыстау…” деген Сүгірдің сөздері одан сайын асықтыратындай! Туған топырағын да қия алмай, түркпенше әуенменмен ыңылдайды.. Ооооо ооооо ооооо Аааааа ааааа ааааааа Ееееее еееее еееееее Аааааа оооооо оооооо (екі жол нотасы болса) деп келе жатады. Сахнада жарықты жағып жіберген кезде “Ақмаржан қала-Ақтаудың суреті тұрады экранда… Ақмаржан қаланы көріп қалып қуанып кеткенде, бұрын әбден құлағында ұзақ жырдың үзіндісі сол әуенменен санадағы сазды бұзбай - “…Ауылғада Сүгір-ай келді деп…” биге лайықтап сол жерде ұзақ жырдың ортасынан ойып алынған “Ауылға Сүгір келді деп” деген бөлшегін ғана пайдаланып, оны жазған.(запиське түсірген) ол сонысымен тарап кетті… Ең алғаш рет айтылғаны 1984ж Шетпеде Кемел Тұманбаев деген шалдың Бауыржан деген баласы мектепке баратын тойында алғаш рет орындалды… Секен Тұрыспековпен Қыдыралі Болманов хабарласып, Ақтаудағы үйге келіп осы термені сұрады… Кіріспесін (проигрыш) түркмен әуезінің орнына “Жұмыр-Қылыш” күйіне ұқсатып алып, “Ауылға Сүгір келді деп”тің орнына ақын Елбай Қосымбаевтің “Сөз басы” термесін салып бердім, себебі ол Голивудта-Америкада орындауы керек болды. Қыдыралінің орындауында “Ауылға Сүгір келді деп”—деген сөз жоқ. Оның орындап жүрген сөзі Елбайдың сөзі—Әлеумет келдің алқалай еді… Жалпы бұл “Ауылға Сүгір келді деп” деген сөз Сүгірдің өз аузынан жазылып алынған сөз емес. Сүгір атамыз көшейін деп жүктерін тиеп қойып, ал “Адайларым аман болыңдар!” деген сөзі айтылған шығар, бірақ, біз пайдаланып жүрген жыр 1970жылы Чарджоу облысының Данев ауданына қарасты Габаклы (Қауақты) стансасында Жақсылық Елеусінов орындаған вариянты… сөзі ғана! Қажет болса бізде дыбыс жазбасы бар…