गोदावरी नदीपात्रात असलेले प्राचिन गंगामध्यमेश्वर महादेव मंदिर. NANDUR MADHYMESHWAR TEMPLE VLOG

नाशिक जिल्ह्यातील निफाड तालुक्यातील नांदूर मध्यमेश्वर हे प्रसिद्ध गावं आहे. नांदूरमध्यमेश्वर हा परिसर अश्मयुगातील पुरातन लोकवस्तीचा परिसर होता हे १९०४ मध्ये गावात झालेल्या पुरातत्त्वीय उत्खननातून स्पष्ट झाले आहे. या उत्खननात हात्तीचा सांगाडा मिळाला अन् तो अश्मयुगातील असल्याचे स्पष्ट झाल्याने नांदूरमध्यमेश्वरने प्राचीन लोकवस्तीच्या खाणाखुणा उलगडल्या. खानगावथडीतून नांदूरमध्यमेश्वर बंधाऱ्याच्या रस्त्याने नांदूरमध्यमेश्वरला जाता येते. धरणाच्या बॅकवॉटर परिसरात संगमेश्वर तर धरणाच्या खाली गोदावरी नदी तीरावर मध्यमेश्वरचे मंदिर आहे. संगमेश्वर मंदिर पाहून पुन्हा खानगावात यायचे व बंधाऱ्यावर न जाता त्याखालील उजव्या हाताच्या नदी पात्रातील रस्त्याने भल्यामोठ्या गोदापात्रात एक ठेकडावर असलेले श्री गंगा मध्यमेश्वर मंदिराकडे जायचे. हे मंदिर एका भक्कम पंधरा ते वीस फूट उंच तटबंदीच्या आत आहे. नदीच्या पाण्यापासून मंदिराचे संरक्षण व्हावे, हा हेतू यामागे असावा. नदी पात्रात मधोमध हे मंदिर असल्याने याला मध्यमेश्वर म्हटले गेले असावे, असे त्याच्या रचनेवरून वाटते. मंदिराच्या तटबंदीचे प्रवेशद्वार एखाद्या किल्ल्याप्रमाणेच आहे. आत प्रवेश केल्यावर साधारण २०-२५ फूटी दीपमाळ आपले स्वागत करते. या दीपमाळेवर मराठी शिलालेख आहे. हा शिलालेख नांदूरमध्यमेश्वर हे नाव कसे पडले असावे याबाबतचे कोडे उलगडतो. या शिलालेखात मौजे नांदूर असा उल्लेख आहे. म्हणजेच गावाचे नाव पूर्वी फक्त नांदूर असेच होते. मध्यमेश्वर मंदिरामुळे आता नांदूरमध्यमेश्वर म्हटले जाऊ लागले असावे. हा शिलालेख अस्पष्ट असल्याने त्याचे वाचन होण्याचीही गरज आहे. त्यावर रंग लावल्यानेही तो वाचता येत नाही. या मध्यमेश्वर मंदिरासमोर नंदी, मंदिरात शिवलिंग अन् भिंती दरवाज्यांवरील दगडावर कोरलेली कलाकृती थक्क करते. मंदिराबाहेरील बाजूवरही फुलांची नक्षी पहायला मिळते. मंदिराच्या आजूबाजूला लहान लहान मंदिरे आहेत. हरणाचा पाठलाग करतांना मध्यमेश्वर मंदिरात श्रीराम आल्याची दंतकथा सांगितली जाते. मंदिरातील कलाकुसर पाहण्यासारखी तर आहेच पण गोलाकृती शिवलिंग अन् त्यावरील शाळुंकेवर चारही बाजूने मुखवटा कोरलेला आहे. मात्र त्यावर शेंदूर फासल्याने मुखवट्यांचा चेहरा धुसर झाला आहे. मंदिराच्या तटबंदीवरून नांदूरमध्यमेश्वर गावाकडे पाहिल्यास हे गाव गोदाकाठी पहुडलेले दिसते. तेथून मृगव्याध्येश्वराचे मंदिर दिसते. मध्यमेश्वर मंदिर पाहून नदीपात्रातूनच नांदूरमध्येश्वरकडे जाणारा कच्चा रस्ता आहे. #mahadevtemple #shivtemple #maharastra #nashik #heritage #temple