MÜTLƏQ BAXIN - Qanda şəkərin azlığı nəyə səbəb olur?

Dilşad Aslanlı (Həkim-Endokrinoloq) Bakı ş., Nərimanov r-nu Həsənoğlu küç., 4 A Tel: (+99477) 736 00 01 (+99412) 514 45 01 (+99412) 514 45 02 Facebook:   / drendokrinoloq-dilshad-aslanli-24760735426...   İnstaqram: https://www.instagram.com/endokrinolo... Hipoqlikemiya - 1-ci və 2-ci tip şəkərli diabetli xəstələrdə qanda şəkərin normal səviyyəsinin azalması ilə əlaqədar yaranan haldır. Insulindən asili şəkərli diabet (IAŞD) xəstələri bir başa qanda şəkərin konsentrasiyasına tə’sir edən və nəticədə diabeti daha yaxşı kompensassiyalaşdıran insulin preparatı qəbul etdikləri üçün onlar hipoqlikemiyaya daha çox meilidirlər. Beləliklə hipoqlikemiya zamanı nə baş verir? O, ən vacib orqanlardan olan baş beyinə zərbə endirir. Beyin bizim bədənimizin başqa orqanlari və toxumalari kimi hüceyrələrdən təşkil olunmuşdur ki, onlarda beyində neyron adlanır. Insan orqanizminin şuur altı səviyyədə fəaliyyətini, həmçinin bizim şuurlu reaksiyalarımızı və təfəkkür prosesimizi tə’min edən beyin həddindən çox mürəkkəb və incə qurulmuşdur. Onun hüceyrə neyronları qanla onlara çatdırılan qidalayıcı maddələrə çox həssas olub özünə məxsusluqları ilə fərqlənirlər: beləki qlükoza onlara insulinin köməyi olmadan daxil olur. Güman olunur ki, təbiət özü güya ki, onların başqa toxumalara nisbətən daha çox xüsusi əhəmiyyətini qabardaraq maksimal sürətdə beyin hüceyrələrini aclıqdan qorumaq üçün belə qurmuşdur. Insulinin olub olmaması neyronlar üçün təfavütsüzdür; əgər kifayət qədər qlükoza varsa bizim beynimiz xətasız işləyəcəkdir. Lakin əgər qlükoza azdırsa belə hal dərhal beyin hücəyrələrinin energetik aclığını yaradır. “Dərhalı” tam mənası ilə qəbul etmək lazımdır: beləki fəlakət ketoasidozun inkişafinda ki kimi saatlarla yox, dəqiqələr ərzində – daha doğrusu 3-5 dəqiqə ərzində özünü göstərir. Qlükozanın qan dövranında miqdarının məhdudlaşması neyronlarda oksidləşmə prosesini dezorqanizassiya edir və biz aydın fikirləşmə qabiliyyətinə malik olmamaqla, öz hərəkətlərimizə nəzarət edə bilməməklə müşahidə olunan şüurun pozulmasına düçar oluruq. Sonra biz öz şuurumuzu itiririk və dərin hipoqlikemik komanın davam etmə vaxtından asılı olaraq bizim beynimizdə ya funksional dəyişiklik və ya daha dərin üzvü, degenerativ dəyişiklik yaranır. Hiperqlikemiyada olduğu kimi burada da bizim qarşımızda qanda qlükozanın mümkün olan həddi – lakin bu dəfə yuxarı yox, aşağı hədd nə qədər olmalıdır sualı çıxır. Burada da cavab əvvəlki haldakı kimi eynidir: dəqiq sərhəd mövcud deyildir. Belə hesab olunur ki qanda qlükozanın miqdarı 3.3 mmol/l (59.7mq%) aşağı olarsa hipoqlikemiya əmələ gəlir, lakin bu rəqəmi aşağıdakı səbəblərə görə mütləq hədd saymaq olmaz: 1. Hipoqlikemiya yalnız şəkərin aşağı səviyyəsində yox, onun kəskin enməsindədə əmələ gəlir. Qlükozanın səviyyəsi tədricən enirsə xəstə hətta qanda şəkərin 2.5-3.3 mmol/l səviyyəsindədə özünü yaxşı hiss edə bilər. Digər tərəfdən isə elə hallar məlumdur ki, hipoqlikemiya qlükozanın səviyyəsinin 20-22 mmol/l-dən kəskin sürətdə 11mmol/l enməsi nəticəsində əmələ gəlmişdir. 2. Yaşlaşdıqca və yüksək şəkərlə yaşamağa adət etdikdə hipoqlikemiyanın həddi yüksələ bilər. Misal üçün əgər xəstəliyin başlanğıcında 4 mmol/l təşkil edirsə, 20 ildən sonra o 6 hətta 8 mmol/l-ə qədər qalxa bilər; beləliklə 60-70 yaşlı xəstələr üçün qanda şəkərin yüksəlməsini 8-10 mmol/larasında saxlamaq daha məsləhətdir. Təcrübədən belə bir hadisəni göstərmək olar: özünə nəzarət edən xəstədə kəskin hipoqlikemiya əlamətləri əmələ gəlmiş, xəstədə tərləmə, başgicəllənmə yaranmışdır. Qlükometrlə qanda şəkərin miqdarı 3.3 mmol/l tə’yin olunmuşdur. 2-ci hadisədə isə xəstədə hipoqlikemiya əlamətləri çox zəif olmuş – xəstədə nə tərləmə, nə də başgicəllənmə əlamətləri olmamış, yalnız yüngül aclıq hiss olmuşdur. Qanda şəkər 2.2 mmol/l təyin olunmuşdur ki, buda 1-ci hadisədənkindən əhəmiyyətli dərəcədə az idi.