Bankot Fort aka Himmatgad or Fort Victoria | बाणकोट किल्ला, हिम्मतगड तसेच फोर्ट व्हिक्टोरिया

बाणकोट किल्ला बाणकोट खाडीच्या मुखाशी आहे, जिथे सावित्री नदी जी महाबळेश्वर येथून उगम पावते आणि पुढे जाऊन अरबी समुद्राला मिळते. बाणकोट किल्ला महाराष्ट्रातील रत्नागिरी जिल्ह्यात आहे. बाणकोट किल्ल्याची स्थापना सावित्री नदीच्या कडेने जाणार्‍या व्यापारी मार्गाचे रक्षण करण्याच्या उद्देशाने झाली असे मानले जाते. हा किल्ला एका लहान समुद्राजवळील टेकडीवर स्थित आहे. या किल्ल्याबद्दलचा पहिला पुरावा इसवी सनाच्या पहिल्या शतकातील ग्रीक प्रवासी टॉलेमीच्या नोंदींमध्ये सापडतो. तेव्हा त्याला मंदारगिरी किंवा मांडगोर किंवा नानागुणा असे संबोधले जात असे. चिनी प्रवासी ह्यून त्सांगने इ.स. ६४० मध्ये बाणकोट येथे प्रवास केला असावा. हा किल्ला पूर्णपणे शिलाहार काळातच बांधल्याचा भक्कम पुरावा नाही. निजामशाहीच्या अस्तानंतर हा किल्ला विजापूरकरांच्या आदिलशाहीच्या आधिपत्याखाली होता. इ. स. १५४८ साली पोर्तुगीजांनी हा किल्ला विजापूरच्या मोहम्मद आदिल शहाकडून ताब्यात घेतला होता व बाणकोट गावात जाळपोळ केली. नंतर किल्ला हबशांकडे किंवा मराठ्यांकडे केव्हा गेला याची माहिती मिळत नाही. ७ मार्च १७३३ रोजी संभाजी आंग्रे यांनी सागरामार्गे बाणकोट घेण्याची तयारी सुरू केली. यामध्ये छ. शाहू महाराजांच्या आज्ञेप्रमाणे महाडमधून हरी मोरेश्वर हे देखील आंग्रेंच्या मदतीला गेले. २३ मे १७३३ रोजी आंग्रे यांचे सरदार बंकाजी नाईक महाडिक यांनी बाणकोट जिंकून घेतला. ४ सप्टेंबर १७३३ मध्ये बाणकोट किल्ल्याचा अधिकारी हरजी नाईक कदम याने बाजीराव पेशव्यांना पत्र लिहून सरखेल कान्होजी निवर्तल्यानंतर किल्ल्याच्या परिस्थितीचे वर्णन केले आहे. २२ सप्टेंबर १७३३ रोजी सेखोजी आंग्रे बाणकोटात होते, अशी माहिती आंग्रेशकावलीत आहे. इ. स. १७५५ मध्ये कमांडर जेम्स या इंग्रज अधिकाऱ्याने तुळाजी आंग्य्रांकडून बाणकोट जिंकून त्याचे ‘फोर्ट व्हिक्टोरिया’ असे नामकरण केले. पुढे मराठे-इंग्रज तहानुसार इंग्रजांनी बाणकोट मराठ्यांना परत दिला व मराठ्यांनी ‘फोर्ट व्हिक्टोरिया’ नाव बदलून पुन्हा ‘हिम्मतगड’ असे ठेवले. Bankot Fort, also known as Himmatgad or Fort Victoria, is a coastal fort in Ratnagiri district, Maharashtra, overlooking the Arabian Sea and guarding the Savitri River trade route. It has a layered history, having been ruled by the Bijapur Sultanate, Portuguese, Marathas, and the British before becoming part of independent India. Today, it stands in ruins but remains a scenic heritage site near Velas village, famous for turtle nesting. ________________________________________ 📍 Location & Setting • District: Ratnagiri, Maharashtra • Nearby village: Velas (known for Olive Ridley turtle nesting) • Coordinates: 17°58′23.6″N, 73°02′33.1″E • Height: ~300 ft above sea level • Landscape: Overlooks the Arabian Sea and Savitri River estuary ________________________________________ 🏰 Historical Timeline Period Rulers/Control Significance 1st century AD Mauryan Empire (inferred origins) Early fortification beginnings Pre-1548 Bijapur Sultanate Strategic coastal defense 1548–1699 Portuguese Renamed Fort Victoria, part of their Konkan stronghold 1699–1713 Janjira State (Siddi rulers) Controlled trade routes 1713–1755 Maratha Empire Renamed Himmatgad, important for Savitri River trade 1755–1947 British East India Company & Raj Used as a coastal watch fort Post-1947 Government of India Preserved as heritage ruins ________________________________________ 🏗️ Architecture & Features • Materials: Stone construction • Structures: Bastions, gateways, and dilapidated walls • Style: Blend of Portuguese and Maratha military architecture • Condition: Ruins, but commanding views of sea and river trade routes ________________________________________ 🌟 Why Visit? • Scenic views: Arabian Sea and Savitri River estuary • Heritage value: Witness centuries of layered history • Nearby attractions: Velas turtle festival (March–April), coastal Konkan villages, pristine beaches • Adventure: Ideal for history enthusiasts, trekkers, and photographers #BankotFort #Himmatgad #FortVictoria #MaharashtraForts #HistoricalPlacesIndia #वारसास्थळे #किल्ले #KonkanDiaries #CoastalFort #SeaViewFort #KonkanTravel #निसर्गभ्रमंती #कोकण #FortsofMaharashtra #MarathaHistory #HeritageWalk #TravelKonkan #किल्लेभ्रमंती Bankot fort Bankot fort history in marathi Bankot fort distance Bankot fort history Bankot Fort Diveagar Bankot fort photos Bankot fort map Bankot fort trek Harihareshwar to bankot fort distance bankot fort history in Marathi bankot fort information in marathi Himmatgad Fort Victoria