Tết Mùa Mưa - Khu Tê Chà dân tộc La Hủ chỉ sinh sống duy nhất ở huyện Mường Tè, Lai Châu, Việt Nam

Tỉnh Lai Châu có hơn 20 dân tộc anh em cùng sinh sống. Mỗi dân tộc có những nét văn hóa riêng và tập tục đón Tết cũng khác nhau. La Hủ là dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn và chỉ sinh sống duy nhất ở huyện Mường Tè. Dân tộc La Hủ ở Lai Châu có khoảng trên 10 nghìn người, tuy đời sống còn nhiều khó khăn song bà con La Hủ vẫn lưu giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống từ trang phục, ẩm thực, các điệu dân ca, dân vũ. Nhất là việc đón Tết Mùa Mưa - Khu Tê Chà của dân tộc La Hủ vẫn được bà con duy trì được nhiều nét văn hóa độc đáo. Cư trú trong môi trường tự nhiên không mấy thuận lợi người La Hủ biết khéo léo vừa chễ ngự thiên nhiên vừa thuận theo thiên nhiên bằng những tri thức dân gian vô cùng quý báu. Có những tri thức có thể khái quát thành công thức, có những tri thức chỉ được thực hiện bằng kinh nghiệm và cảm nhận cũng có những tri thức được xây dựng dựa trên cơ chế niềm tin được linh thiêng hóa bằng những lễ nghi và kiêng kị. Một trong số đó là Tết mùa mưa được tổ chức ở quy mô cộng đồng bản tiếng La hủ gọi là Khu Tê Chà Tết mùa mưa là một trong những hội lớn của dân tộc La Hủ, thường được tổ chức vào tháng 6 âm lịch. Đây là dịp để bà con tiến hành các nghi lễ cúng tế mong sự bình an, may mắn, sức khỏe và mùa màng bội thu. Đồ cúng tế thường có thịt lợn, gà, nước chè, rượu, cơm. Trong ngày Tết mùa mưa nhiều trò chơi cổ truyền ẩn tàng những quan niệm dân gian được cộng đồng tổ chức như: +Trò đu lăng để con người treo mình lên cao chuộc lại lỗi lầm đã giết hại nhiều động vật Trò đu quay để bốn mùa xoay vần đúng nhịp thời gian. Trò bập bênh quay để mưa nắng chuyển động đúng chu kỳ. Trò bập bênh lên xuống cho đất trời giao thoa âm dương hòa hợp. Vì thế người ta sẽ phải dựng hai cây đu là đu lăng và đu quay. Hai cái bập bênh là bập bênh quay và bập bênh lên xuống. Các đạo cụ chơi trong Tết mùa mưa của người La Hủ được làm bằng tre gỗ và được lấy trong các cánh rừng của bản. Gỗ được người La Hủ lựa chọn để làm đạo cụ chơi thường là gỗ ba soi các cây gỗ phải thẳng liền không cụt ngọn không sâu bệnh, không chia trạc từ gốc, không có nhiều dây leo bám ký sinh. Tre được lấy bao giờ cũng là tre mai, các cây tre phải tươi tốt thân không cong, ngọn mọc hướng về phía đông và có nhiều cảnh lá. Khi chặt cây họ cũng chọn hướng chặt sao cho cây đồ ngả về phía đông mới được xem là đúng lý. Sau khi các cây đu cây bập bênh được làm xong, ông chủ lễ đến từng đạo cụ chơi làm lý niêm phong bằng cành lá cây “ọ mé” một loại cây thuộc họ sa nhân mọc nhiều ở Mường Tè. Người La hủ cho rằng, nếu không niêm phong, thanh thiếu niên có thể sẽ chơi khi chưa làm lý khởi sự dễ xảy ra tai nạn cho người chơi. Trong khi đó, các gia đình nổi lửa giã gạo để nấu cơm cúng tổ tiên, mổ gà để chuẩn bị cho bữa liên hoan xum họp gia đình và tiếp khách đến nhà chơi chúc Tết. Hiện nay người La Hủ vẫn sử dụng phổ biến công cụ cối giã chân truyền thống để giã gạo và đó là việc của phụ nữ trong các gia đình. Giờ lành đã điểm, khách phương xa rời bãi khai mạc tỏa ra các ngả đường đến chúc Tết các gia đình người La Hủ nơi đây. Trong ngày này họ còn được xem màn trình diễn nghi lễ cúng tổ tiên của người La Hủ một cách chân thực, nguyên sơ, không tô vẽ. Cũng như trong các dịp cúng khác, trong Tết mùa mưa người La Hủ chỉ dâng cúng tổ tiên bát cơm bằng gạo do gia đình tự trồng được. Trong buồng ngủ của vợ chồng gia chủ, gia chủ quỳ trước mâm lễ khấn mời tổ tiên... Với những gia đình lúa rộng trước thất thu là dịp để gia chủ cúng giải tai ương để cầu mùa vụ tới sẽ thu được nhiều. Theo tập quán, đồ lễ dâng cúng để đuổi cái xấu ngoài một bát gạo thì còn phải có một con gà trắng. Lễ cúng thực hiện ở gian ngoài. Sau lễ cúng đồ sống và lễ cúng đồ chín. Gia chủ xem điềm báo qua các cặp lỗ ở ống xương cẳng chân gà để đoán xem kết quả mùa vụ của gia đình mình trong năm đó. Hai cặp cằng chân gà được cạo hết thịt rồi được đặt áp vào nhau theo trục thẳng song song cho bụng chân hướng xuống dưới. Người ta quan sát các cặp lỗ trên hai ống xương, các lỗ cạnh trong là lộc ra, các lỗ cạnh ngoài là lộc vào. Số lỗ cạnh trong và cạnh ngoài bằng nhau thì việc làm ăn bình thường, số lỗ cạnh trong nhiều hơn số lỗ cạnh ngoài thì mùa vụ sẽ rất thuận lợi nhưng nếu ngược lại thì việc làm ăn rất xấu. Sau lễ cúng mọi người trong gia đình cùng chung hưởng bữa liên hoan xum họp. Sau bữa cơm tại các gia đình. Đầu giờ Mùi, giữa bãi hội, ông chủ lễ làm phép cầu an lành cho những người chơi. Sau đó ông chủ lễ đến tháo dây buộc ở từng đạo cụ chơi. ... Tết mùa mưa của người La Hủ cho thấy nền nông nghệp lúa nước đã từng phát triển rực rỡ ở dân tộc này cho đến nay còn ẩn tàng trong các quan niệm các nghi lễ và các tục hèn. Với người La Hủ, nước là một trong những mối bận tâm hàng đầu và họ gửi gắm niềm ước mong ấy vào các vị thần linh, họ còn làm mẫu cho các thần linh bằng những trò diễn trò chơi mang tính biểu tượng giữa trời đất và rằng thần linh sẽ nhìn thấy sẽ làm theo thỏa mãn cho nhu cầu của họ.