DOOXADA NUGAAL

Marka laga hadlayo dooxo, waa dhul fidsan oo leh biyo qabad wanaagsan ama ay maraan togag midba midka kale u dhiibayo. Dooxada ugu weyn Soomaaliya waa midda Nugaalaad, waxa ay martaa 4 gobol oo waaweyn kuwaas oo kala ah; Nugaal, Sool, Sanaag iyo Togdheer (Saraar). Togga, ugu dheer dooxadaan mara waa mid qotinkiisu fidsan yahay, biyaha na ka kala keena deegaannada aan soo xusnay waxa uu na ka soo bilowdaa galbeed gobolka Togdheer ama aagga maanta loo yaqaan (Saraar). Asalkeeda ba, dooxada Nugaal waxa ay ka bilaabataa Garoowe iyo aaggeeda. Waxaa na loo qeybiyaa labo qeybood oo kala ah; 01. Kobo ama Barinugaaleed: Sida uu sheegay Colanel Kanna, oo ka tirsanaa ciidankii Ingiriisku, ciidammadii Daraawiishtu waxa ay degganaayeen Kobo ah saddex xagalka u dhexeeya Garowe - Kallis - Xalin. Baaris sax ah laguma samayn aagga uu ku egyahay Kobo ama Barinugaaleed, balse sida qiyaasta ah Garoowe iyo wixii Bari uga iddan. 02. Jednugaaleed: Jed, waa dhul godan oo ay isugu yimaadaan taagagga buuraha Nugaaleed, kuwaas oo biyaha liqsiiya Dhuun Eyl oo ah meesha ay Nugaashu ku dhammaato. Jednugaaleed, waa dhulka ay ku kulmaan Bannaannada Iyax [Iyax & Iyax-geedgaaban]. Nugaal waxa ay fidsan tahay in ka badan 250 km, waa isku wareeg ah. Taaggaggiisu ama jooggiisa uu badda ka sarreeyo waxa uu gaaraan in ka badan 1600 - 3000 cagood [450 - 900 m]. Dooxada dhankeeda waqooyi waxaa loo yaqaannaa SOOL, ma ahan kan gobolka ah balse waa dhul wadaaga astaamo ay ka mid yihiin; ciid furfur ah, dhaxdixeedka oo ku badan, boorka iyo batallada oo muush ka ah, godannada iyo jidhaamaha oo wadar ku ah iyo geedka galoolka ah oo aad uga baxa. Si kale aan u sheegnee, marka uu gaaro joogga dooxada Nugaal gaaro 3000+ waxaa loo yaqaannaa Sool, waa dhul biyo yarood ah aad iyo aadna ugu wanaagsan dhaqashada geela iyo ri'yaha. Dhanka dhirta, dooxadu waa mid aad ugu wanaagsan dhaqashada xoolaha maaddaama ay ka baxaan dhirta ugu wanaagsan ee xooluhu cunaan. Waxaa ugu caansan Geedquwaaxa, waxaa aad xusuusataan in dooxada Nugaal ay ubuc u noqotay dhoofinta dhirta Geedquwaaxa sannadihii 2019 - 2022, weli na ay taagan tahay arrintaas. Dhirta kale ee aadka ugu badan dooxadaan waxaa ka mid ah Geedqodaxeed oo aan kala sooc lahayn - xanan iyo qodaxdheer ba waa laga helaa. Balse, marka jooggu gaaro 3000+ waxaa ku bata Galoolka oo ka mid ah dhirta Qodaxdheerta ah. Cawsku, oo aan noocyo kala lahayn waa hoygiisa. Waxaa se ugu caansan cawska la dhaho - Wayraxda oo badanaa dadkeenna reer miyigu u adeegsadaan in ay kusoo saaraan dhagaxa kelyaha gala. Inta ay kariyaan xididkeeda ayaa ay cabbaan biyaheeda. Maaddaama dooxadu ay leedahay dhul badan oo dhooddi ah, waxaa aad uga baxa dhirta milixda jecel oo ay ugu horreeyaan Xabawga iyo Darantu. Tani waxa ay keentay in geela loo darankeeno sannadkii ba 2 jeer ama mar, si loogu jeelsaaro dooxada Nugaal. Marka la gaaro dooxada Sool, gaar ahaan Laascaanood iyo galbeedkeeda waxaa ku badan buuraha laga helo macdanta Jibsanka loo yaqaanno, buurahaas waxaa aad uga baxa dhirta biyoleyda ah oo ka mid yihiin; dacarta, adaahida, ugaabdeysta, haamadhawrta, wammaha, habarticaaga, iyo haandhurwaada ba. Sannadihii 1980'dkii dowladdii kacaanku waxa ay damacday in dooxada Nugaal laga sameeyo laba seere oo lamagalaan ah kuwaas oo lagu ilaaliyo ugaarta dhifta ah ee dalkeenna ku nool sida; Gumburiga, oo Soomaaliya oo dhan uga noolaa galbeedka iyo waqooyiga Laascaanood. Sida oo kale, dhammaadkii 70'dka waxaa la soo jeediyey in Nugaalgodan laga dhigo seere lamagalaan ah oo lagu dhawro lagu na beero dhirta dalkeenna dhifta ka ah. Nasiibdarro, labadaas hiyi midna ma hirgelin, waa se la samayn karaa maanta oo la haysto wax walba oo casrsi ah. Seere la'aantu waxa ay keentay in sannadkii 2011'kii gobolka Sool lagu dilay 10'kii xabbo ee ugu dambeeyey Gumburiga, intii soo hartay na waa ba qaxeen. Dhanka Shidaalka, Dooxadaan waxaa ku yaalla ceelasha ilaa iyo haantan ugu badan shidaalka la suuqgeyn karo kuwaas oo kala ah Holhol iyo Dharoor. Ilaa iyo haantan inta la ogyahay waxaa la baaray 4 - 5 ceel oo la ogaaday in laga helay shidaal ku filan dalkaan muddo dhan 30 sano. Dooxada Nugaal, maanta waxaa dhacay magaalooyin caan ka ah dhulka Soomaalida oo ay ka mid yihiin; Garoowe, Laascaanood, Eyl, Buurtinle, Buuhoodle, Caynaba, Taleex, Xalin, Dangorayo, Jiidali, iyo kuwo kale. Nala daawo muuqaal aan ka soo duubnay hawdgaabka Nugaaleed ee aagga Buurtinle. #BiciidMagazine