Rükuya Giderken Ellerin Kaldırılması; (Refu'l-Yedeyn) Hanefi Görüş; Selefiye Cevap

Rükuya giderken ve kalkarken elleri kaldırmamak, Secdeye giderken ve kalkarken elleri kaldırma, Namazda elleri kaldırmak, Rükûdan Sonra Elleri Kaldırmak, Her tekbirle birlikte elleri kaldırmak, Rükudan Sonra Elleri Bağlamak *** Değerlendirme ve Hanefi Görüşün Üstünlüğü 1. 1. selefinin Hanefi ve Malikilere elleri rükuya giderken kaldırma hadisleriyle amel etmeme hususundaki eleştirisinin bir benzerini 2. selefi birinciye 2 secde arasında elleri kaldırmama meselesinde yapmaktadır. 2. a) 1. grup selefinin reful yedeyn meselesinde bize karşı oluşturduğu listenin bir mislini 2. grup selefi birinciye karşı oluşturmaktadır. Demek ki gerçek görüşün ne olduğunu bilmeden listeler oluşturmak ve bu listelerle bir şeyler ispatlamaya çalışmak yerine hadisleri doğru anlamak lüzumu vardır. b) 2. Selefi "mademki hadisler sahih neden ekseriyet itibariyle selef bunlarla amel etmedi?" sorusuna cevap mahiyetinde hayali listeler oluşturmuş ve çelişkiden kurtulmaya çalışmıştır. Bu meselede aslında tabi olunan selef değil İbn Hazm/Zahirilik olduğu anlaşılıyor. c) 2. Selefi'nin oluşturduğu listenin hayali olduğu ortadadır. İmam Malik'in rükuya varırken ve rükudan doğrulurken elleri kaldırma görüşü bile şüpheli iken isminin iki secde arasında elleri kaldıranlar arasında zikredilmesi gerçeği yansıtmıyor. İmam Şafii ismi de hayali durmaktadır. (3) İmam Malik: “Namazda rükûya eğilirken ve rükûdan doğrulurken tekbirle birlikte el kaldırma diye bir şey bilmiyo­rum.” Vehbe Zuhayli, Fıkıh ansiklopedisinde: Hanefi ve Malikilere göre rükuda ve rükudan kalkmada iftitah tekbiri dışında elleri kaldırmak sünnet değildir. Malikiler dediler ki: İftitah tekbiri esnasında elleri omuz hizasına kadar kaldırmak menduptur. Bundan başka yerlerdeyse mekruhtur. İftitah tekbiri esnasında eller kaldırılırken açık tutulmalı, sırtları göğe, iç tarafları da yere bakmalıdır. Malikilerin meşhur görüşü budur. [Abdurrahman Cezırî, Dört Mezhebe Göre İslâm Fıkhı- I, Çağrı Yayınları, 7. Baskı, İstanbul, 1993: 337-359.] Namazın neresinde el kaldırıldığına dair ihtilafa gelince: «Küfe ulema­sı olan İmam Ebu Hanife, Süfyan Sevri ve diğer fukaha: «Eller yalnız iftitah tekbiresi alınırken kaldırılır» demişlerdir. İbn Kasım'ın İmam Mâlik'ten rivayeti de bu yoldadır. İmam Şafii, İmam Ahmed, Ebu Ubeyd, Ebu Sevr, hadis ulemasının cumhûr'u ve zahiriler ise: «Eller iftitah tekbiresi alınırken, rukû'a inilirken ve rukû'dan kalkılırken kal­dırılır» demişlerdir. Bu görüş de İmam Mâlik'ten rivayet olunmuştur. Ancak şu var ki, el kaldırmak zahirilere göre farzdır. İmam Mâlik'e göre sünnet­tir. [İbn Rüşd Kadı Ebu'l-Velid Muhammed b. Ahmed b. Muhammed b. Rüşd El-Hafîd, Bidayetü’l-Müctehid ve Nihayetü’l-Muktesid, Beyan Yayınları: 1/288-289.] 3. a) Beyhakî’nin zikretmiş olduğu “İki Rekâtın Sonunda Ayağa Kalkarken El Kaldırmak” şeklinde bir ilave vardır ve bu, kabule de­ğer bir ziyadeliktir. Ancak bunu, Beyhakî’nin imamı olan Şafii, söyleme­mektedir. Rükûya eğilirken ve rükûdan doğrulurken elleri kaldırma şeklin­deki ziyadelik, onun karşıtı olan mezhebi nasıl bağlıyorsa, aynı şekilde sec­deden doğrulurken el kaldırma şeklindeki ziyadelik de onu bağlar. İbnü’t-Türkmanî Hz. Ali (r.a.) hadisi hakkında da şöyle der: Sonra bu hadiste de iki secdeden sonra ayağa kalkarken elleri kaldırma şeklinde bir ziyadelik vardır. Bu da hadis sahih olduğu takdirde Şafiî’nin kabul etmesi gereken bir hükümdür. Oysa Şafii bu kanaatte değildir.[İbnü’t-Türkmanî, el-Cevheru'n-nakî, I, 134, 135. ] İmam Mâlik'e göre namazda iftitah tekbiri dışında eller kaldırılmaz. İftitah tekbirinde eller hafifçe kaldırılır, kadınlar da aynı hükme tabidir. (Sehnûn, Mudevvene, 1/74; İbn Rüşd, Bidayetu'l- muctehid, 1/99) İmam Mâlik'ten gelen diğer rivayette rükûya giderken ve rükûdan kalkarken eller kaldırılır. Bu görüş İmam Muhammed tarafından el-Hucce'de tenkit edilmiştir. (İ. Muhammed, el-Huccey I/94; İbn Ruşd, age., 1/96) Kıyamda elleri bağlamak İmam Mâlik'e göre farz namazda değil, nafilelerde olur. Çünkü kıyam uzadığında insan ellerini bağlayarak kendisine yardımcı olur. (Sehnûn, age., 1/74; îbn Ruşd, 1799) 4. 1. selefi 2. selefiye ilgili hadislerle amel etmeme gerekçesi olarak nesh yoluyla delil getiriyorsa aynısını da rükuya giderken elleri kaldırmama hususunda biz Hanefiler kendisine getiririz. Dolayısıyla 1. selefinin bize karşı delili yoktur. 2. Selefi ise ilgili hadislerle cumhurun/selefin genel itibariyle amel etmemesi sorunuyla yüzleşmekten kaçınma adına hayali listelere sığınma, usul kurallarını yanlış tatbik etme gibi sorunları vardır.