وقتی خانه، سنگر آواز زنان شد

خوانندگان زنی که با انقلاب به خانه تعبید شدند ولی در عوض آواز را تکثیر کردند. تغییر بزرگ اجتماعی سال ۱۳۵۷ تبعات گسترده‌ای داشت و یکی از آن‌ها حذف خوانندگان زن بود که بعد از دست‌کم سه سده به سختی در پنج دهه توانسته بودند جای برای خود در فضای موسیقی ایران بازکنند. زن‌های خواننده یا به خانه‌هاشان رانده‌شدند یا به ناچار ایران را برای حفظ آوازشان ترک کردند؛ الهه، هایده، حمیرا، مرضیه، پوران و ... فقط زنان نبودند که آسیب دیدند، عرصه برای موسیقی تنگ شد اما واقعیت بزرگ این است که هیچ‌کس به اندازه زنان خواننده در این پنج دهه اخیر آسیب ندید. در این میان اما گروهی از خوانندگان زن بودند که تربیت جدی موسیقی کلاسیکِ ایرانی داشتند و تازه در حوالی سال ۱۳۵۷، داشتند مطرح می‌شدند. کسانی که وقتی امروز صدای‌شان را گوش می‌کنی با خودت می‌گویی اگر می‌گذاشتند این‌ها صحنه ببینند چه خاطراتی ثبت می‌شد کما اینکه از چند دهه قبل‌تر، از قمر، ملوک ضرابی و دلکش گرفته تا الهه و پوران و مرضیه و... آثاری از خود به جا گذاشتند که هیچ قدرتی نتواست آن موسیقی خاطره‌ساز را پاک کند. زمانی که پریسا داشت خیز برمی‌داشت تا «آواز»ِ موسیقی دستگاهی را با همه ملزوماتش درست و کامل بخواند، زمانی که معصومه مهرعلی با اندوخته جدی از عرصه آواز داشت وارد می‌شد، زمانی که هنگامه اخوان با آن دشتی درخشان در گل‌های تازه مطرح می‌شد، انقلاب ۱۳۵۷ رخ داد و بساط موسیقی جمع و از آن بدتر حضور خوانندگان زن ممنوع شد. در این ویديو مروری کردیم بر پنج خواننده زن در بستر موسیقی دستگاهی ایران که اوج شکوفایی و جوانی آوازشان خورد به انقلاب و از صحنه به خانه رانده‌شدند ولی از آواز دست برنداشتند و تلاش کردند اگر صحنه‌ای در کار نیست، با تربیت شاگرد، لشگری از خوانندگان برای نسل‌های بعد تربیت کنند. این پنج زن عبارتند از خاطره پروانه، پریسا، هنگامه اخوان، معصومه مهرعلی و افسانه رسایی که از هر کدام آثار آوازی به جا مانده که اغلب یا خارج از ایران بوده و یا پیش از انقلاب ثبت و ضبط شده است. آنها را از صحنه دور کردند ولی آنها با جدیت در این سال‌ها مشغول تربیت شاگرد بودند و سنت کهن خوانندگی در موسیقی ایران را به نسل‌های بعد منتقل کردند از شاگردان موفق آنها می‌توان به سپیده‌ رئیس‌سادات، هاله سیفی‌زاده، سحر محمدی، تارا تیبا، بهرخ شورورزی، ملیحه مرادی و .... اشاره کرد. ما در سری ویدئوهایی که در مجموعه « زنان در موسیقی ایران» تولید خواهیم کرد، در مورد هنرمندانِ زن موسیقی صحبت خواهیم کرد که در قرن اخیر ایران و به‌خصوص سال‌های بعد از انقلاب فعالیت کردند و اغلب و البته نه همگی در سایه ماندند. زنانی که بی‌توجه به تایید یا تحسین در پی انجام کار درست بودند و جدای از وزنه سنگین مردسالاری، شاید در سایه ماندن زنان در طول تاریخ دلیل دیگری هم دارد؛ اینکه کارهای مهم معمولا در سایه انجام می‌شود. حالا پس از دهه‌ها و سَدِها فعالیت، نسل و تفکری به وجود آمده است که می‌خواهد این زن از سایه بیرون بیاید و حق و حقوق خودش را بالاخره پس بگیرد و آواز هم به قول آن شاعرِ خوش‌بیان حقی است که پس گرفته خواهد شد. این مجموعه به دبیری امیر بهاری تهیه و تولید شده است. __ حامی این برنامه: مجموعه هما اینترتینمنت که در زمینه برگزاری رویدادهای موسیقی و تبلیغات برای هنرمندان بیرون از ایران فعال است. https://www.homaentertainment.com __ اگر دوست دارید از روند و مسیر مستقل مجله موسیقی کادانس حمایت کنید می‌توانید از طریق "سوپر تنکس" در یوتوب یا صفحه "حامی باش" ما اقدام کنید. https://hamibash.com/cadencemusicmag