Droga do wolności - rok z życia rysia | Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze

Droga do wolności – rok z życia rysia W sercu Pomorza Zachodniego znajduje się Dzika Zagroda w Jabłonowie — miejsce, które stało się ważnym ośrodkiem odbudowy populacji rysia w Polsce. Działa tu zespół Zachodniopomorskiego Towarzystwa Przyrodniczego, realizujący program reintrodukcji tych drapieżników do północnej części kraju. Do ośrodka trafiają rysie wymagające opieki oraz osobniki przeznaczone do hodowli. Dobór par odbywa się z uwzględnieniem ich pochodzenia i różnorodności genetycznej. Celem jest stworzenie stabilnej populacji, której potomstwo w przyszłości będzie mogło zasilać dzikie populacje. Każdego roku powtarza się tu wyjątkowy cykl – w zagrodach rodzą się młode rysie, które po kilkunastu miesiącach przygotowań opuszczają ośrodek i rozpoczynają życie na wolności. Film przedstawia jeden rok z życia młodych rysi — od narodzin do momentu wypuszczenia. To fragment wieloletniego programu odbudowy populacji tego gatunku. Cykl rozwoju staramy się odtwarzać w warunkach jak najbardziej zbliżonych do naturalnych, obserwując zwierzęta i dostosowując metody hodowli. Na przełomie maja i czerwca rodzą się młode rysie. Pierwsze tygodnie spędzają w specjalnie przygotowanych gniazdach, które przypominają naturalne kryjówki wykorzystywane przez samice w środowisku naturalnym — są osłonięte, spokojne i trudnodostępne. Po kilku tygodniach młode zaczynają opuszczać gniazdo. Początkowo poruszają się ostrożnie i trzymają blisko matki, stopniowo poznając teren zagrody. Dużą rolę odgrywa wtedy zabawa, podczas której ćwiczą koordynację ruchową, zachowania łowieckie oraz interakcje społeczne. W kolejnych miesiącach młode intensywnie rozwijają swoje umiejętności, a dorosłe osobniki poświęcają im dużo uwagi. Latem przeprowadzane są także rutynowe zabiegi weterynaryjne — jedne z nielicznych momentów bezpośredniej ingerencji człowieka. Podczas krótkiego odłowu młode są ważone, oceniany jest ich stan zdrowia i potwierdzana płeć. Pobiera się próbki włosów do badań genetycznych, zwierzęta są szczepione i znakowane mikrochipem. Wszystkie procedury prowadzone są sprawnie, aby ograniczyć stres zwierząt. Jesienią młode rysie stają się coraz bardziej samodzielne. Sprawnie poruszają się po całym terenie zagrody i intensywnie eksplorują otoczenie. Zmienia się także ich wygląd — szybko rosną, a proporcje ciała zaczynają przypominać sylwetkę dorosłych rysi. Rozwijają się zdolności motoryczne i orientacja w terenie, co jest kluczowe dla przyszłego życia na wolności. Pierwsza zima jest jednym z najtrudniejszych okresów w życiu młodych rysi. W naturze przeżywa ją jedynie część osobników. To czas dalszego doskonalenia zdobytych umiejętności oraz przystosowania do trudniejszych warunków — niskich temperatur, śniegu i zmiennej dostępności pokarmu. Młode stają się wtedy wyraźnie bardziej niezależne, choć wciąż pozostają w pobliżu matki. Przygotowania do wypuszczenia rysi na wolność planowane są na przedwiośnie. W Dzikiej Zagrodzie przeprowadzana jest ostatnia kontrola weterynaryjna — zwierzęta są ważone, oceniany jest ich stan zdrowia i kondycja. Każdy osobnik otrzymuje obrożę telemetryczną, która pozwala monitorować jego wędrówki, wybór siedlisk i przeżywalność po wypuszczeniu. Moment wypuszczenia przypada zwykle na koniec marca lub początek kwietnia i jest dostosowany do kondycji zwierzęcia. W naturze to czas, gdy młode rysie zaczynają oddzielać się od matki. Część osobników transportowana jest w wybrane miejsca i wypuszczana ze specjalnych skrzyń. Inne opuszczają zagrodę samodzielnie w ramach metody „born to be free”. W ogrodzeniu pozostawia się przejście, przez które mogą wyjść w wybranym przez siebie momencie. Zdarza się, że przez pewien czas wracają jeszcze w pobliże matki, zanim na dobre rozpoczną samodzielne życie. Od 2019 roku w ramach projektu wypuszczono już 112 rysi. Pierwsze efekty Najlepszym dowodem powodzenia projektu są kolejne pokolenia rysi rodzących się już na wolności. To znak, że proces odbudowy populacji rysia w zachodniej Polsce już się rozpoczął. Powrót tego gatunku do środowiska naturalnego jest jednak długotrwałym procesem. Wymaga dalszego monitoringu, ochrony siedlisk oraz budowania społecznego zrozumienia dla roli dużych drapieżników w ekosystemach. Przyszłość rysi wciąż w dużej mierze zależy od człowieka. Działania te realizuje Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze w ramach Projektu LIFE LYNX PL LT DE „Rozszerzenie zasięgu populacji rysia w północnej Polsce”, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i Fundacji WWF Polska. Partnerami w projekcie są: Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze - Dzika Zagroda WWF Polska Nadleśnictwo Spychowo, Lasy Państwowe Ekosistemų apsaugos centras Rewilding Oder Delta #LIFEprogramme #LIFEproject #LIFEprojects #LIFEAmplifier #EUGreenDeal #EUBiodiversity #Natura2000 #PomorzeZachodnie #DzikaZagrodaJabłonowo #ZTP #PowrótRysia 📷 Marta JaKa i Miłosz Kowalewski