กำเนิดพลายงาม 

กำเนิดพลายงาม กำเนิดพลายงาม เป็นวรรณคดีไทยเรื่อง ขุนช้างขุนแผน ฉบับหอสมุดแห่งชาติ โดยมีเนื้อหาสำคัญคือการกำเนิดของ "พลายงาม" บุตรชายของขุนแผนกับนางวันทอง ซึ่งเกิดในช่วงที่ขุนแผนถูกจำคุก และสะท้อนให้เห็นถึงความรัก ความผูกพัน และความเสียสละของแม่ลูกเนื้อเรื่องและเหตุการณ์สำคัญในตอนนี้สรุปได้ดังนี้:การกำเนิด: นางวันทองตั้งครรภ์ครบ 10 เดือนและคลอดพลายงามที่บ้านของขุนช้าง ในตอนแรกขุนช้างรักและหลงคิดว่าเป็นลูกของตนเอง แต่เมื่อพลายงามโตขึ้นกลับมีหน้าตาละม้ายคล้ายคลึงกับขุนแผนเหตุการณ์ลอบฆ่า: เมื่อพลายงามอายุได้ 9 ขวบ ขุนช้างเริ่มแน่ใจว่าไม่ใช่ลูกของตน จึงวางแผนลวงพลายงามไปฆ่าในป่า แต่โชคดีที่ภูตพราย (ผีพราย) ซึ่งเป็นวิญญาณของกุมารทองที่ขุนแผนเคยทำไว้ช่วยชีวิตไว้ได้ทันการเดินทางไปหาย่า: หลังจากรอดชีวิต พลายงามได้เดินทางไปหาบิดาคือขุนแผนที่เมืองพิจิตร ก่อนจะฝากตัวเป็นลูกศิษย์วัดเพื่อร่ำเรียนวิชาอาคม และย่าทองประศรีได้ส่งตัวพลายงามไปฝากฝังกับหมื่นหาญเพื่อบวชเรียนการพลัดพราก: ฉากที่โดดเด่นและซาบซึ้งที่สุดคือตอนที่พลายงามต้องลาจากนางวันทองเพื่อไปอยู่กับย่าที่กาญจนบุรี เกิดเป็นวรรณคดีบทอาขยาน "แม่รักลูกลูกก็รู้อยู่ว่ารัก..." ที่แสดงถึงความอาลัยอาวรณ์อย่างสุดซึ้งสามารถอ่านเนื้อเรื่องและบทกลอนฉบับเต็มของ ขุนช้างขุนแผน ตอนกำเนิดพลายงาม ได้จากหอสมุดแห่งชาติ (วชิรญาณ) เพื่ออรรถรสและรายละเอียดที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น