ฟังผู้ใหญ่เล่าเรื่องปรีดี EP 3: ม.ร.ว.สายสวัสดี สวัสดิวัตน์

EP 3: ม.ร.ว.สายสวัสดี สวัสดิวัตน์ เป็นธิดาของ ม.จ.ศุภสวัสดิ์วงศ์สนิท สวัสดิวัตน์ หรือ "ท่านชิ้น" พระเชษฐาของสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ในรัชกาลที่ 7 อดีตผู้นำเสรีไทยสายอังกฤษ อดีตผู้บังคับการกองทหารรักษาวัง เล่าเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างนายปรีดีกับท่านชิ้น ผู้ซึ่งมีบทบาทสำคัญอยู่เบื้องหลังประวัติศาสตร์การเมืองไทย สถาบันปรีดี พนมยงค์ ได้จัดทำโครงการบันทึกคำบอกเล่าของผู้ใหญ่ที่รู้จักนายปรีดี เพื่อให้ท่านเหล่านั้นได้ถ่ายทอดเรื่องราวเกี่ยวกับนายปรีดีในความทรงจำ และเกร็ดความรู้ที่ไม่ได้บันทึกเอาไว้ในประวัติศาสตร์ ให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้และศึกษาจากแหล่งข้อมูลโดยตรง สนทนาโดย คุณปรีดิวิชญ์ พนมยงค์ ดร.อิสริยา นิติทัณฑ์ประภาส คุณกษิดิศ อนันทนาธร คุณนริศ จรัสจรรยาวงศ์ พฤษภาคม 2563 เกร็ดประวัติศาสตร์ . สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีฯ ได้ตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าฯ ประทับยังประเทศอังกฤษนับตั้งแต่ต้นปี พ.ศ. 2477 ภายหลังเมื่อรัชกาลที่ 7 ทรงสละราชสมบัติเมื่อวันที่ 2 มีนาคม พ.ศ. 2477 (นับตามปฏิทินเดิม) . ก่อนที่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าฯเสด็จสวรรคต พระองค์ได้มีพระราชหัตถเลขาถึงรัฐบาลในขณะนั้นว่ามีพระราชประสงค์จะเสด็จกลับมาประทับที่จังหวัดตรัง ตามฐานะแห่งพระราชอิสริยยศสมเด็จเจ้าฟ้าประชาธิปก ซึ่งพระองค์ได้สงวนไว้ในการสละราชสมบัติ คณะรัฐบาลได้พิจารณาตามพระราชประสงค์นั้น แต่พระองค์ก็เสด็จสวรรคตเสียก่อน เมื่อเกิดสงครามโลกครั้งที่ 2 รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามได้ลงนามร่วมเป็นส่วนหนึ่งของวงไพบูลย์แห่งมหาเอเชียบูรพาของจักรวรรดิญี่ปุ่น และต่อมาได้ประกาศสงครามต่อสหรัฐอเมริกาและอังกฤษ อันเป็นการฝ่าฝืนกฎหมายว่าด้วยความเป็นกลาง ส่งผลให้ชาวไทยในอังกฤษต้องตกอยู่ในสถานะชนชาติศัตรูไปโดยปริยาย เหตุดังกล่าวนำไปสู่การเกิดขึ้นของ "ขบวนการเสรีไทยสายอังกฤษ” ในคราวนั้น สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีฯ ได้ทรงร่วมเป็นส่วนหนึ่งของภารกิจสำคัญดังกล่าวนี้ด้วย . ภารกิจในครานั้น มิเพียงแต่ช่วยชาติให้พ้นภัย แต่ยังได้เชื่อมความสัมพันธ์ระหว่าง 'หม่อมเจ้าศุภสวัสดิ์วงศ์สนิท สวัสดิวัตน' (หรือที่รู้จักในนาม 'ท่านชิ้น') พระเชษฐาของสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี กับ 'นายปรีดี พนมยงค์' ผู้นำขบวนการเสรีไทยในประเทศ ให้ลืมความบาดหมางในอดีตและถือเป็นเพื่อนร่วมทุกข์ร่วมสุขกันมานับแต่บัดนั้น . เมื่อสิ้นสุดสงคราม นายปรีดีได้สถาปนาพระเกียรติของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าฯ ให้คืนคงเป็นพระมหากษัตริย์ของประเทศไทยอย่างเต็มที่ ดังปรากฏในลายพระหัตถ์ของหม่อมเจ้าศุภสวัสดิ์ฯ และพระกระแสรับสั่งของสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี “…สมเด็จขอบพระทัยคุณหลวงและคุณพูนศุขมาก ที่ส่งเครื่องสักการะมาถวายพระบรมอัฐิ และพอพระทัยมากที่คุณหลวงได้ช่วยเหลือ ยังพระเกียรติของสมเด็จพระปกเกล้าฯ ให้คืนคงเป็นกษัตริย์ของประเทศเราอย่างเต็มที่. ทั้งความตั้งใจที่คุณหลวงจะพยายาม justify action ของท่านด้วย. เป็นอันว่าพวกเรานั้น appreciate คุณหลวงอย่างที่ผม appreciate ทุกคน...” อ่านลายพระหัตถ์ฉบับเต็มได้ที่นี่ https://pridi.or.th/th/content/2022/1... . หลายบุคคลได้มีการติดต่อสื่อสารและส่งข้าวของต่างๆ จากเมืองไทยไปถวายสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี ท่านผู้หญิงพูนศุข พนมยงค์เป็นอีกบุคคลหนึ่งที่ส่งกุ้งแห้งไปถวาย โดยฝากไปกับ “ท่านชิ้น” ดังต่อมาพระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7 ได้มีลายพระราชหัตถเลขาจากที่ประทับ (address) ชั่วคราว 11 Manchester Square, London ถึงท่านผู้หญิงพูนศุขเมื่อวันที่ 3 ตุลาคม พ.ศ. 2489 เนื้อความว่า . “แม่ พูนศุข ทราบ กุ้งแห้งที่ฝากพี่ชิ้นมาให้นั้นได้รับนานแล้ว ขอบใจอย่างมากที่นึกถึง ฉันต้องขอโทษในการที่ไม่ได้ตอบไปให้ก่อนนี้ ไม่มีข้อแก้ตัวว่าอะไรเลยนอกจากว่าเหลวไหล ได้ของรับประทานอะไรที่เปนของไทยแล้วดีใจเสมอเพราะที่เมืองนี้ยาก กุ้งแห้งนั้นเวลานี้ได้รับประทานกันอร่อยและตัวโตดีด้วย เมื่อก่อนนี้ยังพอจะหาซื้อได้บ้างจากร้านเจ๊ก แต่มาบัดนี้หาไม่ค่อยจะได้ และของที่เรารู้สึกขาดที่สุดคือข้าว เวลานี้มีบ้างก็ที่คนส่งมาให้จากเมืองไทย แต่ก็ต้องจำกัดเพราะเอามาทางเครื่องบินยาก และเวลานี้ก็คงจะหายากขึ้นอีกด้วย เพราะได้ทราบว่าที่เมืองไทยก็ไม่ค่อยจะมี” . รวมทั้งแสดงความเป็นห่วงมาถึงอาการป่วยไข้ของนายปรีดี ซึ่งยังทรงเรียกขานตามบรรดาศักดิ์เดิมว่า “คุณหลวงประดิษฐ์” . “ได้ทราบว่าคุณหลวงประดิษฐ์ไม่ค่อยจะสบาย หวังว่าจะไม่เปนอะไรมากมาย เห็นจะเปนเพราะเหนื่อยมาก และยังจะมีเรื่องกวนใจอีกหลายเรื่องด้วย หวังว่าเวลานี้คงจะหายดีแล้ว. ในที่สุดนี้ขอขอบใจอีกที ฉันเห็นว่าแม่พูนศุขได้บุญมากที่ส่งของมาให้ หวังว่าสบายดีทั้งครอบครัว” . ล่วงมา พ.ศ. 2492 รัฐบาลไทยสมัยที่จอมพล ป. พิบูลสงคราม ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีได้กราบบังคมทูลเชิญสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี เสด็จนิวัตกรุงเทพมหานคร พร้อมกับพระบรมอัฐิพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว แล้วอัญเชิญขึ้นประดิษฐานไว้ในพระบรมมหาราชวัง นั่นจึงเป็นการหวนคืนสู่เมืองไทยอีกหนของพระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7 หลังแรมนิราศไปเนิ่นนาน . อ่านบทความ "พูนศุขถวายกุ้งแห้งสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี" ได้ที่นี่ https://pridi.or.th/th/content/2022/0...