Trzy dzwony kościoła farnego pw. św. Wojciecha i św. Stanisława w Rzeszowie - Śródmieściu

Film nagrany 25.08.2021, 18:00 fotorelacja: https://tiny.pl/wp9_prryt Początki rzeszowskiej fary sięgają 1363 roku, kiedy najprawdopodobniej istniała tu mała drewniana świątynia pw. św. Feliksa i św. Adaukta. Wspomina o niej król Kazimierz Wielki w liście do papieża Urbana V. W wyniku pożaru i wojen w XV wieku zdecydowano się odbudować kościół. Z tamtego okresu pochodzi najstarsza część obecnej budowli – gotyckie prezbiterium (1427 r.). W XVII wieku miasto spustoszył kolejny pożar, którego wynikiem były odbudowa i powiększenie świątyni w 1621 r. na polecenie Mikołaja Spytka Ligęzy. Zapisy z 1701 roku mówią o dwóch dzwonnicach na cmentarzu przykościelnym: starej z trzema dzwonami oraz nowej, murowanej, która była wówczas jeszcze nieukończona. Przypuszcza się, że mogła to być budowla tożsama z dolnymi partiami dzisiejszej dzwonnicy. W 1754 r. całkowicie zmieniono koncepcję architektoniczną i ponownie przebudowano świątynię w stylu barokowym. Z tego okresu pochodzi charakterystyczna wieża. W dzwonnicy pierwotnie wisiały trzy dzwony: największy, zakupiony około 1742 roku za 3 tysiące florenów, i dwa mniejsze, reperowane w 1744 r. podczas wizytacji bpa Sierakowskiego. Największy z dzwonów, o donośnym i czystym brzmieniu, można było usłyszeć m. in. w Staroniwie, Zwięczycy, Załężu i Wilkowyi. Dzwonnikami w kościele byli przeważnie kościelni; czasami mieli oni współzawodniczyć w rytmicznym i harmonijnym biciu w dzwony. W rzeszowskiej farze wzięli sobie to tak bardzo do serca, że na początku XIX wieku rozbili największy z nich. Na nowy dzwon 30,5-metrowa wieża musiała czekać aż do 1838 roku. Pod koniec XVIII wieku fara miała także sygnaturkę, przywołującą członków bractw rzemieślniczych na nabożeństwa, oraz dwa dzwonki przytwierdzone w kościele do muru (jeden przy wyjściu z zakrystii, drugi przy wielkim ołtarzu), a także małe dzwoneczki dla ministrantów, przymocowane do stopni ołtarza, używane przy odprawianiu nieszporów i mszy. Dla współczesnych bicie dzwonu to tylko głośniejszy szum w tle. Naszym przodkom od wieków przypominały one o powinnościach religijnych i donośnym dźwiękiem obwieszczały obrzędy religijne, państwowe i prywatne. Dzwony towarzyszyły nam od chwili narodzin aż do momentu, kiedy informowały o naszej śmierci. Mówiły do nas o przesileniu dnia w południe, ostrzegały przed pożarami czy najazdami nieprzyjaciół, witały dostojników. O tym, jak bardzo dziwna wydaje się „niema” dzwonnica, przekonali się niestety rzeszowianie w czasie I wojny światowej. Kłopoty finansowe i braki materiałowe spowodowały, że rząd austriacki oraz dowództwo wojskowe zarekwirowały nie tylko blachę miedzianą z dachu kościoła, ale także trzy dzwony. I tak 29 stycznia 1917 roku wieża farna zamilkła. Dzwonnica pozostawała cicha aż do 1926 roku, kiedy to zakupiono nowe dzwony w ludwisarni Karola Szwabego w Białej (obecnie Bielsko-Biała). Instrumenty te ważyły 397 kg, 627 kg i 1349 kg, a brzmiały w tonacjach a¹, fis¹/ges¹ i d¹. Prawdopodobnie w tym samym czasie zakupiono sygnaturkę na cmentarz Pobitno, która szczęśliwie przetrwała do naszych czasów (https://tiny.pl/x1zc925-v). W trakcie następnej wojny najprawdopodobniej podzieliły one los swoich poprzedników. Pozostała po nich konstrukcja nośna, widoczna na nagraniu. Dzisiejszy mały dzwon pochodzi z 1816 roku. Mógł trafić do rzeszowskiej fary po II wojnie światowej. Niestety jego inskrypcje i sygnatura zostały zeszlifowane (ktoś mógł chcieć zataić pochodzenie dzwonu) – pozostawiono jedynie ornamentykę i skromny napis „R 1816”. Instrument zawieszony jest na jarzmie pozostałym po jednym z przedwojennych dzwonów K. Szwabego. Obecne dwa większe dzwony zostały wykonane w 1973 roku. Instrumenty od lat wprawiane są w ruch przez napędy elektryczne. Pierwszym z nich był napęd łańcuchowy (jego niektóre elementy nadal pozostają na wieży, m.in. widoczne koło zamachowe przytwierdzone do jarzma średniego dzwonu). Dziś dzwony grają dzięki współczesnym silnikom liniowym. Mimo wielu zawirowań historycznych pozostał niepowtarzalny dźwięk, który wciąż potrafimy usłyszeć w szumie współczesności. Informacje techniczne dotyczące obecnych dzwonów umieszczono w dalszej części opisu, a ich dokładny opis wizualny w pliku "Opis" na dysku pod linkiem: https://tiny.pl/wp9_prryt. Źródła: A. Barwińska, J. J. Fąfara, "Remont i konserwacja dzwonnicy-wieży zegarowej kościoła farnego w Rzeszowie", Rzeszów 2013, Wikipedia, Katalog Firmy Schwabe, oględziny własne. Mały dzwon Rok odlania: 1816 Ton: ais/b1 Waga: ~400kg Średni dzwon Jan Chrzciciel Ludwisarnia: Jan Felczyński (Przemyśl) Rok odlania: 1973 Ton: g1 Waga: ~700kg Duży dzwon Maksymilian Ludwisarnia: Jan Felczyński (Przemyśl) Rok odlania: 1973 Ton: dis/es1 Waga: ~1500kg Dziękuję ks. Wojciechowi za udostępnienie dzwonnicy oraz Panu Kościelnemu za otworzenie drzwi i włączenie dzwonów. trzy dzwony (z dołu): https://tiny.pl/9r89zbcxf dwa mniejsze dzwony (z dołu): https://tiny.pl/xbjjv423g