ตำราพิชัยสงครามซุนวู บทที่ 10: ภูมิประเทศ (地形 - Terrain)

ตำราพิชัยสงครามซุนวู *บทที่ 10: ภูมิประเทศ (地形 - Terrain)* เป็นบทที่เน้นย้ำถึงความสำคัญของการทำความเข้าใจสภาพพื้นที่ทางกายภาพและเสถียรภาพของกองทัพ โดยแบ่งเนื้อหาหลักออกเป็นลักษณะภูมิประเทศ เหตุแห่งความพ่ายแพ้ และจริยธรรมของแม่ทัพ ดังนี้ครับ: 1. ลักษณะภูมิประเทศ 6 ประเภทและกลยุทธ์การรับมือ ซุนวูจำแนกชัยภูมิออกเป็น 6 ลักษณะ ซึ่งแม่ทัพต้องพิจารณาอย่างรอบคอบเพื่อความได้เปรียบทางการทหาร: *พื้นที่ไปมาสะดวก (Accessible):* เป็นพื้นที่ที่ทั้งสองฝ่ายเข้าออกได้ง่าย กลยุทธ์คือต้อง**ชิงยึดพื้นที่สูงด้านที่รับแดดก่อน**และรักษาเส้นทางลำเลียงเสบียงให้มั่นคง. *พื้นที่เข้าง่ายออกยาก (Entangling):* เป็นพื้นที่ที่บุกเข้าไปได้แต่ถอยกลับลำบาก หากศัตรูไม่เตรียมพร้อมให้จู่โจมทันทีจะชนะ แต่ถ้าศัตรูเตรียมพร้อมแล้วเราโจมตีไม่สำเร็จจะตกที่นั่งลำบากเพราะถอยไม่ได้. *พื้นที่รบไม่สะดวก/ยัน (Temporizing):* เป็นพื้นที่ที่ฝ่ายใดเริ่มก่อนจะเสียเปรียบ ห้ามรุกเข้าไปแม้ศัตรูจะเอาเหยื่อมาล่อ แต่ให้**แสร้งถอยทัพเพื่อล่อให้ศัตรูออกมา**กึ่งหนึ่งแล้วจึงวกกลับเข้าจู่โจม. *พื้นที่ช่องแคบ (Narrow passes):* หากยึดได้ก่อนให้**ส่งทหารอุดช่องแคบไว้ให้หนาแน่น**เพื่อรอรับมือศัตรู แต่ถ้าศัตรูยึดได้ก่อนและเฝ้าไว้อย่างแข็งแกร่ง ห้ามเข้าตีเด็ดขาด. *พื้นที่สำคัญอันตราย/ผาชัน (Precipitous heights):* หากถึงก่อนให้**ยึดจุดสูงด้านรับแดดเพื่อรอศัตรู** หากศัตรูยึดได้ก่อนให้ถอยทัพออกไปและอย่าติดตาม. *พื้นที่ห่างไกล (Distant):* เมื่อเราอยู่ห่างจากศัตรูและมีกำลังพอกัน การท้ารบเป็นเรื่องยากและจะทำให้ฝ่ายเราเสียเปรียบ. 2. เหตุแห่งความพ่ายแพ้ 6 ประการที่เกิดจากความบกพร่องของแม่ทัพ ซุนวูระบุว่าความหายนะของกองทัพเหล่านี้ไม่ได้เกิดจากภัยธรรมชาติ แต่เป็นความรับผิดชอบของแม่ทัพโดยตรง: 1. *หนี (Flight):* เกิดจากการใช้กำลังเข้าปะทะกับศัตรูที่มีจำนวนมากกว่าถึง 10 เท่า. 2. *ขาดระเบียบ/หย่อนยาน (Insubordination):* เกิดจากทหารมีความฮึกเหิมเข้มแข็งแต่แม่ทัพกลับขลาดเขลาหรืออ่อนแอ. 3. *ขาดการฝึกฝน/อ่อนแอ (Collapse):* เกิดจากแม่ทัพเก่งกล้าแต่ทหารกลับอ่อนแอและขาดการฝึกฝน. 4. *แตกพ่าย/ขัดคำสั่ง (Ruin):* เกิดจากนายทหารชั้นรองโกรธแค้นและบุกเข้าตีศัตรูตามใจตนเองโดยไม่ฟังคำสั่งแม่ทัพใหญ่. 5. *สับสน (Disorganization):* เกิดจากแม่ทัพอ่อนแอ ขาดอำนาจบารมี ออกคำสั่งไม่ชัดเจน และจัดขบวนทัพอย่างสะเพร่า. 6. *พ่ายยับ/คาดการณ์ผิด (Rout):* เกิดจากแม่ทัพประเมินศัตรูต่ำเกินไป ใช้กำลังน้อยตีคนหมู่มาก และไม่มีทหารเข้มแข็งเป็นกองหน้า. 3. คุณสมบัติและเสรีภาพในการตัดสินใจของแม่ทัพ *อิสระเหนือคำสั่งราชสำนัก:* หากพิจารณาแล้วว่าการรบจะนำมาซึ่งชัยชนะแน่นอน *แม้ประมุขสั่งห้ามรบก็ต้องรบ* ในทางกลับกันหากรบแล้วจะแพ้ แม้ประมุขสั่งให้รบก็ต้องขัดคำสั่ง. *จริยธรรมของแม่ทัพ:* แม่ทัพที่น่านับถือคือผู้ที่รุกโดยไม่หวังชื่อเสียง ถอยโดยไม่กลัวการถูกลงโทษ แต่ทำเพื่อ**ปกป้องราษฎรและพิทักษ์ประโยชน์ของรัฐ**เป็นสำคัญ. *การปกครองทหาร:* ต้องรักและเมตตาทหารดุจลูกน้อยเพื่อให้พวกเขายินดีร่วมตายในหุบเขาลึก แต่ต้องไม่ตามใจจนเสียคน (Spoiled children) เพราะจะทำให้ทหารขาดวินัยและใช้งานไม่ได้จริง. 4. บทสรุป: เงื่อนไขสู่ชัยชนะที่สมบูรณ์ ความหวังในชัยชนะจะลดลงเหลือเพียงครึ่งเดียวหากเรารู้เพียงความพร้อมของฝ่ายเราแต่ไม่รู้จุดอ่อนศัตรู หรือรู้ทั้งสองอย่างแต่ไม่เข้าใจสภาพภูมิประเทศ ซุนวูจึงทิ้งท้ายไว้ว่า *"รู้เขา รู้เรา รบกี่ครั้งก็ไม่เป็นอันตราย; รู้ดินฟ้าอากาศ รู้ภูมิประเทศ ชัยชนะย่อมเบ็ดเสร็จเด็ดขาด"*