૦૬૭ વાર્તા વિવેચના 🔴🔴[મનોરથ]🔴🔴

प्रवक्ता- गोस्वामी श्रीपुरुषोत्तमलालजी (जूनागढ़-किशनगढ़) મનોરથનું યથાર્થ સ્વરૂપ (પુષ્ટિમાર્ગીય દૃષ્ટિએ) પુષ્ટિમાર્ગમાં "મનોરથ" શબ્દનો સામાન્ય અર્થ માત્ર કોઈ ઉત્સવ, શણગાર, ભોગ કે વૈભવી આયોજન નથી. મનોરથનું યથાર્થ સ્વરૂપ સમજવા માટે તેના મૂળ ભાવ સુધી પહોંચવું જરૂરી છે. મનોરથ = મન + રથ અર્થાત્ મનની અંતરંગ ઇચ્છા, જે શ્રી ઠાકોરજીની પ્રસન્નતા માટે પ્રેમપૂર્વક વ્યક્ત થાય. પુષ્ટિમાર્ગમાં મનોરથ એ વૈષ્ણવના હૃદયમાં ઉદ્ભવેલો એવો ભાવ છે કે જેમાં તે શ્રી ઠાકરોજી ને રીતે સુખ આપવાની કામના કરે છે. મનોરથનો મૂળ આધાર : પ્રેમ પુષ્ટિમાર્ગમાં દરેક સેવાનું કેન્દ્ર "પ્રેમ" છે. જ્યાં પ્રેમ છે ત્યાં સ્વાભાવિક રીતે પ્રિયતમને સુખ આપવાની ઇચ્છા થાય છે. આ ઇચ્છાનું જ બાહ્ય સ્વરૂપ મનોરથ છે. જેમ વ્રજની ગોપીઓ શ્રીકૃષ્ણને વિવિધ રીતે રીઝવવાની ઇચ્છા રાખતી હતી, તેમ વૈષ્ણવ પણ શ્રી ઠાકોરજીને નવીન ભોગ, વસ્ત્ર, શણગાર, ઉત્સવ કે યાત્રા દ્વારા આનંદ આપવા ઇચ્છે છે. આ ભાવનામાંથી મનોરથ પ્રગટે છે. મનોરથનો હેતુ: પોતાની પ્રતિષ્ઠા વધારવી નથી. ધન કમાવાની વૃત્તિ નથી લોકપ્રશંસા મેળવવી નથી. માત્ર પરંપરા નિભાવવી નથી. પરંતુ— શ્રી ઠાકોરજીને સુખ પહોંચાડવું અને તેમના ચરણોમાં પોતાના પ્રેમનું સમર્પણ કરવું એ જ મનોરથનો મુખ્ય હેતુ છે. મનોરથ અને સેવા પુષ્ટિમાર્ગમાં મનોરથ સેવાનો જ એક વિશેષ પ્રકાર છે. સેવા વગરનો મનોરથ ખાલી બાહ્ય કાર્યક્રમ બની શકે, પરંતુ સેવાનિષ્ઠ ભાવથી થયેલો મનોરથ જીવને શ્રીજીના વધુ નજીક લઈ જાય છે. આચાર્યો દર્શાવે છે કે મનોરથનું મૂલ્ય તેની પાછળના ભાવમાં છે, ખર્ચમાં નથી. એક સાદો ફૂલ પ્રેમથી અર્પિત કરવામાં આવે તો તે પણ મહાન મનોરથ બની શકે, જ્યારે કરોડો રૂપિયાનું આયોજન ભાવ વગર કરવામાં આવે તો તે માત્ર દેખાવ બની રહે. મનોરથનું તાત્ત્વિક સ્વરૂપ પુષ્ટિમાર્ગમાં જીવનું પરમ કર્તવ્ય શ્રીકૃષ્ણની સેવા છે. મનોરથ એ સેવામાં નવીનતા, ઉત્સાહ અને પ્રેમનો પ્રવાહ જાળવી રાખવાનું સાધન છે. મનોરથ દ્વારા: સ્મરણ વધે છે, ભાવ ઊંડો બને છે, શ્રીઠાકોરજી સાથેનો સંબંધ મજબૂત થાય છે, અને વૈષ્ણવ હૃદયમાં આનંદનો અનુભવ કરે છે. મનોરથમાં સાવધાની મનોરથ કરતી વખતે કેટલાક દોષોથી બચવું જરૂરી છે: અહંકાર સ્પર્ધા દેખાદેખી પ્રતિષ્ઠાની ઇચ્છા વૈષ્ણવોમાં ભેદભાવ જ્યારે આ તત્ત્વો પ્રવેશે છે ત્યારે મનોરથનું યથાર્થ સ્વરૂપ ઢંકાઈ જાય છે. ઉપસંહાર પુષ્ટિમાર્ગમાં મનોરથ કોઈ સામાજિક કાર્યક્રમ કે વૈભવી ઉત્સવનું નામ નથી કે પેસા કમાવાની દેવલક વૃત્તિ નથી . તે તો શ્રી ઠાકોરજીને સુખ આપવાની આતુરતા, પ્રેમની અભિવ્યક્તિ અને સેવાની પરાકાષ્ઠાનું સ્વરૂપ છે. જ્યાં શ્રીઠાકોરજીના સુખનો ભાવ મુખ્ય છે, ત્યાં મનોરથ છે. જ્યાં પોતાની પ્રસિદ્ધિનો ભાવ મુખ્ય છે, ત્યાં માત્ર આયોજન છે. અતએવ, મનોરથનું યથાર્થ સ્વરૂપ એ છે કે — "શ્રી ઠાકોરજીની પ્રસન્નતા માટે પ્રેમપૂર્વક કરાયેલ ભાવમય સેવા."