MUHAMMED İHSAN OĞUZ’UN ŞERÎAT, TARÎKAT VE HAKÎKAT İLİŞKİSİ HAKKINDA VERDİĞİ BİLGİLER. NÛRÜ’L-ÎZÂH

MUHAMMED İHSAN OĞUZ’UN NÛRÜ’L-ÎZÂH ADLI ESERİNDE ŞERÎAT, TARÎKAT VE HAKÎKAT İLİŞKİSİ: KAVRAMSAL, TASAVVUFÎ VE EPİSTEMOLOJİK BİR TAHLİL - PROF. DR. MEHMET ATALAN TEBLİĞ METNİNDEN: "Özeti Bu tebliğ, Muhammed İhsan Oğuz’un 1336/1919 yılında Kastamonu’da kaleme aldığı Nûrü’l-Îzâh adlı eserini şerîat, tarîkat ve hakîkat kavramları ekseninde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, metnin müellif tarafından ortaya konulan temel problemi, özellikle tasavvuf literatüründe yaygın biçimde kullanılan “şerîat tarîkatin, tarîkat hakîkatin kışrıdır” şeklindeki ifadelerin doğurduğu anlam sorunları bağlamında ele alınmaktadır. Oğuz, bu tür söylemlerin yanlış yorumlanması hâlinde şerîatın asli konumunu zedeleyebileceğini, hatta bâtınî ve tehlikeli yorumlara kapı aralayabileceğini savunmaktadır. Bu sebeple eser, şerîat, tarîkat ve hakîkat arasındaki ilişkiyi yeniden tanımlama ve söz konusu kavramları Ehl-i sünnet çizgisinde temellendirme çabası olarak dikkat çekmektedir. Tebliğde öncelikle Nûrü’l-Îzâh’ın telif amacı, kavramsal çerçevesi ve dönemin ilmî-tasavvufî tartışmaları içindeki yeri değerlendirilecektir. Ardından metinde din ve şerîat kavramlarının nasıl tanımlandığı, tarîkat ve hakîkatin şerîattan bağımsız değil, onun uzantısı ve kemâl dereceleri olarak nasıl kurgulandığı incelenecektir. Bu bağlamda Oğuz’un ağaç, çiçek ve meyve benzetmesi üzerinden geliştirdiği açıklamalar, kavramlar arası hiyerarşiyi ve bütünlüğü göstermesi bakımından analiz edilecektir. Ayrıca metinde keşif, ilham, hâl ve şühûd gibi tasavvufî tecrübe alanlarının dinî bilgi açısından bağlayıcı delil sayılmaması; buna karşılık Kitap, Sünnet, icmâ ve kıyasın temel epistemolojik zemin olarak kabul edilmesi de önemli bir boyut olarak ele alınacaktır. Bunun yanında çalışmada, İmâm-ı Rabbânî ve Hâce Bahâeddin Nakşibend’e yapılan atıflar üzerinden Nûrü’l-Îzâh’ın Nakşbendî-Müceddidî düşünceyle irtibatı gösterilecek; ilme’l-yakīn, ayne’l-yakīn ve hakka’l-yakīn kavramları çerçevesinde şerîat-tarîkat-hakîkat bütünlüğünün nasıl temellendirildiği ortaya konacaktır. Sonuç olarak bu tebliğ, Nûrü’l-Îzâh’ın Osmanlı son döneminde kaleme alınmış, tasavvuf ile şer‘î ilimleri uzlaştırmayı hedefleyen, kavramsal açıklığı önceleyen ve Ehl-i sünnet merkezli bir tasavvuf anlayışını savunan önemli bir metin olduğunu ileri sürmektedir."