Amazon - Dünyanın ən bolsulu çayı

Bu dəfəki videomuz, Amazon çayı haqqında olacaqdır. Kanalımıza dəstək üçün videoları bəyənməyi, kanala abunə olmağı, rəylərininizi bizimlə paylaşmağı unutmayın.#tebietdeninciler Amazon çayı Cənubi Amerikada yerləşir. Hövzəsinin sahəsinə, su sərfiyyatına görə dünyada birinci, uzunluğuna görə Nil çayından sonra ikinci yeri tutur. Mənbələrini And dağlarından götürən Maranyon və Ukayali çaylarının birləşməsindən yaranır və Şərqə doğru axaraq Atlantik Okeanına tökülür. Uzunluğu Maranyon çayının mənbəyindən 6516 km, Ukayali çayının mənbəyindən 7000 km-dən artıqdır.. Hövzəsinin sahəsi 7 milyon kvadratkilomtrdən çoxdur. Hövzəsinin çox hissəsi Braziliyada, cənub-qərb və qərb hissələri Boliviyada, Peruda, Ekvadorda və Kolumbiyadadır. Mənsəbində su sərfiyyatı saniyədə 220 min kub metrdir təşkil edir. Amazon çayında müxtəlif ölçülü adalar vardır. Dünyanın ən böyük çay adası olan Marajo adası burada yerləşir. Çayın daşıdığı suyun həcmi Mississippi, Nil, və Yantszı çaylarının cəmindən çoxdur. Rütubətli ekvatorial meşələrlə örtülü geniş ovalıqdan axıb Atlantik okeanına tökülür. Sahili alçaq, üçpilləlidir. Böyük daşqınlar zamanı suyun səviyyəsi ikinci pilləyə qədər qalxır. Yuxarı axınında eni təqribən 2 km, orta axınında 5 km-ədək, aşağı axınında 20 km-ədək, mənsəbi yaxınlığında isə eni 80–150 km-dir; orta axınında dərinliyi təqribən 70 m, Obidus şəhəri yaxınlığında 135 m-ədək, mənsəbində 15–45 m-dir. Okeandan 350 km məsafədə sahəsi 100 min kvadrat kilometr olan dünyanın ən iri deltasını əmələ gətirir. Amazonun 500-dən çox qolu var. Bunlardan 17-sinin uzunluğu 1600–3500 km aralığındadır.. Ən əhəmiyyətli qolu Madeyra çayıdır Böyük qolları: sağdan – Jurua, Purus, Tapajos, Şinqu, Tokantins, soldan – Napo, İsa, Japura, Riu-Neqru çaylarıdır. Qollar Amazon çayına müxtəlif rəngli sular gətirir; belə ki, Riu-Neqru çayının suyu tünd, Jurua, Purus, Madeyranın suları bulanıq ağ, Tapajosun suyu isə yaşımtıldır. Suları sarı, boz və hətta qırmızımtıl rəngə çalan qolları da var. Amazon dünyada bu qədər zəngin çalarlı suları olan yeganə çaydır. Amazon çayı, əsasən, Atlantik okeanından hava axınlarının gətirdiyi yağıntıları ilə qidalanır. Amazon il boyu gursuludur: sol qollarında martdan sentyabra qədər, sağ qollarında isə oktyabrdan aprelə qədər yağış mövsümü olur. Amazonun gətirdiyi çox böyük su kütləsi mənsəbdən 400 km məsafədə okean sularını şirinləşdirir. Amazon ovalığı azmeyilli olduğundan okeanda baş verən qabarmalar çay yatağı boyunca 1000–1400 km məsafədə səviyyəni qaldırır. Mənsəb hissədə qabarma 4–5 metr hündürlükdə dalğalarla müşayiət olunur. Bu dalğalar böyük sürət və uğultu ilə çay yuxarı hərəkət edərək sahilləri dağıdır. Amazon adının da bununla əlaqədar olduğu güman edilir. Yerli hindi tayfalarından olan “Tepiquarani” tayfasının dilində “amazunu” – böyük dalğa deməkdir. Amazon 4300 km məsafədə gəmiçiliyə yararlıdır. İri okean gəmiləri mənsəbdən 1690 km məsafədə yerləşən Manaus şəhərinə qədər gedib çıxa bilirlər. Amazonda 2000-ə qədər balıq növü, o cümlədən şirin su delfini, arapayma, lamantin, yırtıcı skat, akula, timsah, sudonuzu, anakonda və s. var. Amazonun mənsəbini 1500-cü ildə ispaniyalı Visente Yanyes Pinson kəşf etmişdir. 1541-ci ildə digər ispaniyalı Fransisko de Orelyana çay yuxarı 6000 km üzmüşdür. 🔻Diqqətinizi Çəkə Biləcək Videolar🔻 ►Yexidna-   • Yexidna - Avstraliyanın nadir canlılarından.   ►Korifen balığı-   • Korifen baliği haqqında  maraqlı faktlar.   ►Palçıq balığı-   • Palçıq Balıqları - Üzgəcləri ilə quruda gə...   🔻Sosial şəbəkələrdən bizi izləmək üçün🔻 İnstagram səhifəsi ►http://bit.ly/2uwb7dl Facebook səhifəsi ►http://bit.ly/31UH0so