Birinci Çeçen Savaşı ve Cahar Dudayev Dönemi

Birinci Çeçen Savaşı ve Cahar Dudayev Dönemi, 1980’li yılların sonuna doğru Sovyetler Birliği’nde etnik çatışmalar boy göstermeye başladığında Sovyet yönetimi, olası isyanın önüne geçmek için Kuzey Kafkaslarda birbiri ardına siyasi reformlar yaptı. Örneğin Çeçen-İnguş Özerk Cumhuriyetine ilk defa yerli halktan idareciler atandı. Ancak çok geç kalınmıştı. Genelde Kafkaslar, özelde Çeçen-İnguş Özerk Cumhuriyeti kaynamaya başlamıştı. Dönemin Sovyetler Birliği Lideri Mihail Gorbaçov yönetimine yönelik darbe girişimi sonucu patlak veren kaostan istifadeyle, 15 Ekim 1991 tarihinde Sovyet eski generali Cahar Dudayev önderliğindeki bağımsızlık yanlıları yönetimi ele geçirdi. 27 Kasım’da Dudayev başkan seçildi. 1 Kasım’da Çeçen-İnguş Özerk Cumhuriyeti, Sovyetler Birliği’nden bağımsızlığını ilan etti. 30 Kasım’da İnguşlar yeni kurulan Rusya Federasyonu’na bağlı olduklarını bildirerek Çeçenlerden ayrıldı. Kafkaslarda etnik farklılık ve çatışma o kadar büyüktü ki, yakın akraba durumundaki İnguşlar, Çeçen ağırlıklı bir devletin parçası olmaktansa Rus yönetimini tercih etmişlerdi. Rusya Federasyonu Başkanı Boris Yeltsin, büyük bir paniğe kapılıp bağımsızlık kararını tanımayarak Çeçenistan’ın tamamını kapsayan sıkıyönetim ilan etti. İçişleri Bakanlığına bağlı özel birlikler başkent Grozny’e gönderildi. Dudayev, bunu Yeltsin’in siyasi muhalifleri vasıtasıyla önceden haber alıp Rus birliklerini havaalanında kıstırdı. Ruslar silahlarını Çeçenlere teslim ederek canlarını kurtarabildiler. Bu geri çekilme, Rusya için ve özellikle de Yeltsin için utanç verici bir darbe oldu. Çeçenistan ekonomik abluka altına alındı. Siyasi krizin ve ekonomik ablukanın beklenmedik sonucu, bir asırdan uzun süredir farklı Rus ve Sovyet hükümetlerinin planlı bir şekilde yerleştirdiği Rusların bölgeden kaçışına yol açması olmuştur. Çeçenistan’da geride sadece gidecek yeri olmayan fakirler ve emekliler kaldı. Yeltsin böylece bilinçsizce etnik temizlik yapıp Çeçen unsurunu kuvvetlendirmiş oldu. Rusların kitleler halinde kaçışını başlangıçta sevinilecek bir gelişme olarak gören Çeçenler, abluka nedeniyle olduğu kadar petrol endüstrisinin yetişmiş Rus mühendis ve işçilerinin terk etmesiyle de ekonomik darboğaz içine düştü. Dudayev 1992 yılı boyunca başta Türkiye olmak üzere Müslüman ülkeleri ve Batılı devletleri dolaşarak destek aradı. Ancak aradığı ekonomik desteği bulamayan Dudayev, organize suç şebekelerine göz yummak zorunda kaldı. Çeçenistan’a destek veren suç şebekelerini iki ana grup içinde değerlendirebiliriz. Birinci grup, Orta Doğu kökenli savaşçılardır. İkinci grup ise Rusya ve hatta eski Doğu Bloku ülkelerinde etkin olan Çeçen mafyasıdır. Dudayev’in bu oluşumların faaliyetlerine göz yummasının ardından, Çeçenistan, bir anda bölgenin en önemli silah kaçakçılığı, uyuşturucu ticareti ve kara para aklama merkezi oldu. Savaşçıların yetiştirildiği ve saklandığı kamplar birbiri ardına açıldı. Özellikle silah ticareti öyle büyüyüp para kazandırmaya başladı ki, her tür normal ticari faaliyet bir kenara bırakıldı. Suç örgütleri ile iş birliğinin iki önemli olumsuz etkisi oldu. Birinci olarak, ülke içinde huzur, güven ve iç barış bozuldu. Sırtını mafyalara dayayan klanlar bağımsız birer güç ve derebeyi haline geldi. İkincisi ise, Rusya’nın yoğun propagandası ile Batılı ülkelerde Çeçenistan’a karşı büyük bir antipati ve güvensizlik hasıl oldu. Rusya’nın haksız ve sert yaptırımları meşru görülmeye başlandı. Ülke içinde klanlar arası mücadelenin gerginleşmesi ve bir türlü etkin, meşru ve adil bir idarenin kurulamaması sonucu, Dudayev 4 Haziran 1993 tarihinde parlamentoyu feshetti. Muhalefet ezildi veya başkenti terke mecbur bırakıldı. Çeçenistan’da bu gelişmeler olurken, Ekim 1993 tarihinde Yeltsin askeri güç kullanarak Rus Parlamentosunu basıp muhalefet önderlerini tutuklattı. Yeltsin, bundan böyle, demokratik güçler ve halk yerine Savaş Partisi denen İçişleri ve İstihbarat Bakanlıklarına dayanacaktı. Yeltsin’in ikinci hamlesi, Çeçen sorunu hakkında olacaktı. Yeltsin başından itibaren sorunu kişisel bir problem olarak algılıyordu ve bu problemi halk nezdindeki prestijini tekrar kazanmak için uygun bir fırsat olarak değerlendirdi. Yeltsin ayrıca üst üste yaşanan darbelerin utancını da temizlemek istiyordu. İkincisi, Azerbaycan ve Kazakistan petrol sahaları dünya pazarına açılmak üzereydi. Çeçenistan, ana boru hatları üzerinde önemli bir kavşak noktası olduğu gibi, stratejik öneme haiz yüksek kalitede petrol rezervine sahipti. Birinci Çeçen Savaşı ve Cahar Dudayev Dönemi hakkında sizler için belgesel niteliğinde bir içerik hazırladım. İyi seyirler dilerim. Kevin MacLeod adlı sanatçıya ait Hitman, Creative Commons Atıf 4.0 kapsamında lisanslanmıştır. https://creativecommons.org/licenses/... Kaynak: http://incompetech.com/music/royalty-... Sanatçı: http://incompetech.com/ #tarih #çeçenistan #çeçen