रडतोंडीचा घाट | सप्तश्रृंगीगड | भटका सह्याद्रीचा | शाम त्र्यंबकराव गव्हाणे#temple #saptashrungigad

महाराष्ट्र हा धार्मिक दृष्ट्या अत्यंत संपन्न प्रदेश आहे. आपल्याकडे पूर्वीपासून तीर्थाठणाला मोठे महत्त्व प्राप्त झालेले आहेत. समुद्रसपाटीपासून सप्तशृंगी गड १४२० मीटर म्हणजे ४६६०फूट उंचीवर आहे. वनी पेक्षा नांदुरी हा मार्ग सोपा व सोयीस्कर आहे नांदुरी मार्गे गडावर जाताना तीन घाट लागतात.पहिला रडतोंडीचा घाट तीन किलोमीटरचा आहे या वळणावळणाच्या अवघड घाटानंतरचे दोन घाट तुलनेने सोपे आहेत. दक्षिणेकडील चंडिकापुर गावातून जाणाऱ्या रडतोंडीच्या रस्त्याला ४७१ पायऱ्या आहेत. या पायऱ्यांवर मराठी प्राकृत भाषेतील चार व संस्कृत भाषेतील एक असे एकूण पाच शिलालेख आहेत. या शिलालेखा नुसार या पायऱ्या इसवीसन शके १६९१ मध्ये गिरमाजी रायराव यांच्या कोण्हेरे,कृष्णाजी व रुद्राजी या तीन मुलांनी बांधल्याचे स्पष्ट होते. वर पोहोचल्यानंतर देवीच्या दर्शनासाठी जाणाऱ्या पायऱ्या या उमाबाई दाभाडे यांनी १७१० मध्ये बांधलेले आहेत या एकूण ४८०पायऱ्या आहेत या पायऱ्या चढून गेल्यानंतर आपण मंदिरापर्यंत पोहोचतो. सप्तशृंगी देवीचे मंदिर दोन शेत्र मधल्या गुहेसारख्या भारत असून मधोमध वीस फूट आकाराची कपाट आहे. या टपरीच्या दर्शनी भागावर देवीची आठ फूट उंचीची भव्य मूर्ती तोडलेली आहे. या आईच्या मूर्तीला १८ हात असून प्रत्येक हातात आयुध आहेत. पूर्वा बी मुखी यास पवित्रा घेतलेल्या देवीने दक्षिणेकडे मान झुकवली असून महिषासुर राक्षसावर पाय ठेवला आहे त्यामुळे तिला महिषासुर मर्दिनी असे म्हणतात. देवीची मूर्ती एका अखंड खडकात असल्यामुळे तिला प्रदक्षिणा घालता येत नाही त्यासाठी पर्वताला साडेचार किलोमीटरची प्रदक्षिणा घालावी लागते. सप्त म्हणजे सात,शृंग म्हणजे शिखर. सात शिखरांचा पर्वत म्हणजे सप्तशृंग. या सात शिखरांवर इंद्राणी,कार्तिकेयी, वाराही,वैष्णवी,शिवा,चामुंडा व नरसिंह या सात देवता राहतात. या सर्वांची थोरली माता जगदंबा म्हणजेच सप्तशृंगी माता होय. हेमाडपंथी सिद्धेश्वर महादेव मंदिरा शेजारी मोठे शिवालय तीर्थ आहे या तीर्थ स्नान केल्यानंतर आपल्याला आईच्या दर्शनासाठी जाता येते. हे शिवालय तीर्थ अहिल्याबाई होळकर यांनी बांधलेले आहेत. याशिवाय सूर्यतीर्थ,कालिकातीर्थ,लक्ष्मीतीर्थ,सरस्वतीतीर्थ,यमुनातीर्थ,तांबलतीर्थ व शितला तीर्थ ही आठ प्रमुख तीर्थे अर्थात पातनाशक तीर्थे होत.ही आठही तीर्थे प्रदक्षिणा मार्गावर आहेत.मंदिराची आख्यायिका :- सप्तश्रृंगी गडावर महिषासुराचे एक मंदिर आहे. येथे देवीने त्रिशुळाने महिषासुराच्या धडापासून शीर वेगळे केले. त्यामुळे पर्वताला मोठी भेग पडली. ती आजही दिसते, असे म्हणतात. या ठिकाणी महिषासुराच्या शीराचे पूजनही केले जाते. लीळाचरित्रातही या ठिकाणाचा उल्लेख आढळतो. राम आणि रावणाचे युद्ध झाले. त्यावेळी इंद्रजिताच्या शस्त्रामुळे लक्ष्मण बेशुद्ध पडला. त्याला लक्ष्मण शक्ती लागली. यावेळी लक्ष्मणाला शुद्धीवर आणण्यासाठी मारुतीने द्रोणागिरी पर्वत उचलून आणला. त्याचा काही भाग जमिनीवर पडला. तो म्हणजे सप्तश्रृंगी, असे म्हटले जाते. राम-सीतेने वनवासात इथले दर्शन घेतले. छत्रपती शिवरायही या देवीच्या दर्शनासाठी आल्याचा उल्लेख बखरीमध्ये आढळतो.सुरत लुटीच्या वेळी छत्रपती शिवाजी महाराज या किल्ल्यावर येऊन गेल्याचा संदर्भ आपल्याला इतिहासात मिळतो. तसेच छत्रपती शिवाजी महाराजांनी आई जगदंबा मातेचा म्हणजेच सप्तशृंगी मातेचा अभिषेक केलेला आहे. आईचा आशीर्वाद घेतल्यानंतर छत्रपती शिवाजी महाराज विश्राम गडी आल्याचा संदर्भ आहे. त्यामुळे छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पदस्पर्शाने पावन झालेला हा किल्ला आपण पायी येऊनच बघायला हवा. आणि तोही चंडीकापूर गावातून काताळकोरीव पायऱ्यांच्याद्वारेच. अनुभवलेखन शाम त्र्यंबकराव गव्हाणे (भटका सह्याद्रीचा) शिवदुर्ग संवर्धन भ्रमंती संस्था महाराष्ट्र राज्य.